شه‌ڕی سه‌یر و سه‌مه‌ره‌

نووسه‌ر:  مارتین ئاوه‌ر(1)

وه‌رگێران له‌ ئاڵمانییه‌وه‌: نادر فه‌تحی(شوانه‌)

ISBN-10: 3407784368

ڕێبه‌ندانی 2710ی کوردی

پێرست لاپه‌ڕه‌

پێش وته‌ 3

خه‌یاڵاتی 7

کوڕێکی شین 9

گۆی خوارده‌مه‌نی 17

ترس 23

جارێکیتریش ترس 25

خه‌ڵکه‌ سه‌یره‌که‌ی سه‌ر گۆی میوه‌جات 26

کاتێك سه‌ربازه‌کان هاتن 38

دوو شه‌ڕکه‌ر 45

شه‌ڕی تیتل و بیبله‌کان له‌سه‌ر گۆی ماڕس 47

کۆیله‌‌ 57

حیسابکەره‌ باشه‌کان 59

شه‌ڕی سه‌یر و سه‌مه‌ره‌ 63

پاره 71

چیرۆکی شایه‌کی زۆر دادپەروەر و باش 82

پێش وته‌:

   ئه‌م نووسراوه‌یه‌‌ بریتییه‌ له‌ چه‌ند چیرۆکی کورت بۆ مناڵان و له‌ کتێبی Der Seltsame Krieg  وه‌رگه‌ڕاوه‌ته‌ سه‌ر زمانی کوردی. کتێبه‌که‌‌ نووسه‌رێکی ئوتریشی (نه‌مساوی) به‌ناوی "مارتین ئاوه‌ر" تایبه‌ت بۆ مناڵانی نووسیوه‌‌‌ و سه‌باره‌ت به‌ فێرکردن و ڕاهێنانی مرۆڤه‌ بۆ ژیانێکی پڕ له‌ ئاشتی و دوور له‌ شه‌ڕ. 

   نووسه‌ر ده‌ڵێ : "له‌و کاته‌وه‌ کتێب بۆ مناڵان ده‌نووسم، لام زۆر گرینگ بووه‌ بتوانم بابه‌ته‌ سه‌ره‌کییه‌کان و به‌تایبه‌ت شه‌ڕ و ئاشتی به‌ زمانێکی ساکاری وا بنووسمه‌وه‌ که‌ مناڵان به‌باشی لێی تێ بگه‌ن.  به‌ باوه‌ڕی من تا ئه‌وجێگه‌یه‌ی له‌ تواناماندایه‌ ده‌بێ هه‌وڵ بده‌ین مناڵان تێبگه‌ێینین که‌ شه‌ڕ دیارده‌یه‌کی سامناك و ئاشتی شتێکی باشه‌". 

   سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی‌ ته‌نانه‌ت زۆربه‌ی مناڵانیش ده‌زانن که‌ "شه‌ڕ" ترسێنه‌ر و "ئاشتی" هێورکه‌ره‌وه‌ی ژیانه‌، ئایا گه‌یشتن به‌ ئاشتی گونجاوه‌؟ ئایا به‌ هه‌زاران ساڵ ئه‌زمونی تاڵی شه‌ڕ که‌ تا ئه‌مڕۆش له‌ زۆربه‌ی به‌شه‌کانی ئه‌م جیهانه‌ وه‌ك مۆته‌که‌ له‌سه‌ر شانمانه‌، مرۆڤ ناهێنێته‌ سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ که‌ زیاتر بۆ ئاشتی هه‌وڵ بدات؟ به‌ بڕوای من ئه‌وه‌ ئه‌رکێکی گه‌وره‌ و مه‌زنه‌ له‌سه‌ر شانی ئێمه‌ی دایك و باوك و هه‌موو به‌شدارانی کۆمه‌ڵگا، که‌ مناڵان له‌ سه‌ره‌تاوه‌‌ وا رابهێنین که‌ له‌ داهاتووی ژیانیاندا جیاواز له‌ هه‌ر بۆچوون و باوه‌ڕێك که‌ هه‌یانبێت، بتوانن له‌ ئاشتی و ئاسووده‌ییدا له‌گه‌ڵ یه‌کتر بژین و وشه‌ی شه‌ڕ و تووڕه‌یی بخه‌نه‌ ناو زبڵدانی مێژووه‌وه‌.

بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی نووسراوه‌که‌ی مارتین ئاوه‌ر‌، ئیمه‌یلێکم(2) بۆ خۆی نارد و داوای ئیزنی وه‌رگێڕانی کوردیم لێکرد. 

له‌ ئیمه‌یله‌که‌دا نووسیبووم: ماویه‌ك له‌وه‌پێش کتێبه‌که‌ی ئێوه‌م خوێنده‌وه‌. توانایی ئێوه‌ بۆ نووسینی ته‌وه‌ری گرینگی وه‌ك "شه‌ڕ" و "ئاشتی" به‌ زمانی منداڵان جێی شانازییه‌. به‌داخه‌وه‌ مرۆڤ له‌ دنیای ئێمه‌دا نایهه‌وێ حاڵی بێ که‌ جیاواز له‌وه‌یکه‌ ئێمه‌ چ دین یا بۆچوونێکمان هه‌یه‌، ده‌کرێ له‌ ئاشتی و تۆله‌رانسدا پێکه‌وه‌ بژین. له‌ ئیمه‌یله‌که‌دا باسم کردوه‌ که‌ له‌ ئاڵمان ده‌ژیم و هه‌روه‌ها باسی ماڵپه‌ڕی بۆکان / رۆژهه‌ڵاتم بۆ کردوه‌. له‌ کۆتاییدا داوای وه‌رگێڕانی بابه‌ته‌که‌م لێکردوه‌.

ئه‌ویش به‌ دڵفره‌وانییه‌کی زۆره‌وه‌ وه‌ڵامی(3) ئیمه‌یله‌که‌ی دامه‌وه‌ و تێیدا نووسیبووی: "زۆر سپاس بۆ ئه‌و نووسینه‌ دۆستانه‌یه‌. من زۆر خۆشحاڵ ده‌بم ئه‌گه‌ر ئێوه‌ نووسراوه‌که‌ی من وه‌رگێڕنه‌ سه‌ر زمانی کوردی. به‌ دڵفه‌راوانییه‌وه‌ ئیزنی وه‌رگێڕانی داوه‌ و دواتر سپاسی کردوه‌ که‌ له‌و پرۆژه‌یه‌دا هاوکاری ده‌که‌م". 

له‌ ڕێگای وه‌ڵامه‌که‌ی نووسه‌ره‌وه‌ زانیم که‌ به‌هۆی ئه‌و نووسراوه‌یه‌‌وه‌ پرۆژه‌یه‌ك به‌ ناوی "کولتووری ئاشتی" وه‌ڕێ که‌وتووه‌ که‌ زۆرێک له‌ نووسه‌ران و وه‌رگێڕانی وڵاتان پشتیوانی لێده‌که‌ن. ته‌نانه‌ت ماڵپه‌رێکی تایبه‌ت به‌و پرۆژه‌یه‌ کراوه‌ته‌وه‌ که‌ ئه‌وه‌ ئادره‌سه‌که‌یه‌تی:

http://www.peaceculture.net

لێره‌ به‌دواوه‌، من هه‌وڵ ده‌ده‌م به‌ پێی توانا به‌ره‌ به‌ره‌ ئه‌و بابه‌ته‌ وه‌ربگێرمه‌ سه‌ر زمانی کوردی و له‌ هه‌مان ئه‌و ماڵپه‌ڕه‌ ئاڵمانییه‌ و هه‌روه‌ها له‌ ماڵپه‌ڕی بۆکان/رۆژهه‌ڵات دا بڵاوی بکه‌مه‌وه‌. به‌هیوای وه‌دی هاتنی ئه‌و ئاواته‌ به‌رزانه‌ی نووسه‌ر و نه‌ک هه‌ر نووسه‌ر به‌ته‌نیا، سه‌رجه‌می مرۆڤایه‌تی.

لێره‌دا جێی خۆیه‌تی سپاس و ده‌ستخۆشی کاك ئه‌نوه‌ر سوڵتانی بکه‌م که‌ بۆ وه‌رگێڕانی ئه‌و بابه‌ته‌ هانی داوم و هه‌ڵه‌کانی بۆ ڕاست کردوومه‌ته‌وه‌.  

نادر فه‌تحی(شوانه‌)     ڕێبه‌ندانی 2710ی کوردی

_____________________  

1) 1) Martin Auer نووسه‌ری ئه‌و کتێبه‌ له‌ ساڵی 1951 له‌ شاری وینی ئوتریش له‌ دایك بووه‌. گرمانیستیك و مێژووی له‌ زانکۆ خوێندوه‌. 

2) ئه‌وه‌ ده‌قی ئیمه‌یله‌که‌ی منه‌ بۆ نووسه‌ر به‌ زمانی ئاڵمانی:

Sehr geehrter Herr Martin Auer,

kürzlich habe ich Ihren Text „Der seltsame Krieg“ im Internet gelesen. Ihre Fähigkeiten wie Sie mit Kindern über so wichtige Themen wie „Krieg“ und „Frieden“ umgehen, ist zu bewundern. Leider wollen die Menschen in unsere Welt nicht verstehen, dass wir  egal mit welchen Augen unsere Welt auch anschauen mögen, wir nur in Frieden und mit Toleranz miteinander leben können.

Ich lebe seit einigen Jahren in Deutschland und bin kurdischer Abstammung.  Neben meinem alltäglichen Leben, betreibe ich eine Homepage in der kurdischen Sprache. Ich versuche über diesen Weg, unterdrückte kurdische Kinder zu erreichen. Diesen Kindern ist es sogar verboten, ihre Heimatsprache zu erlernen.

Mein Wunsch ist es, diesen Kindern ihre  Geschichten zu vermitteln. Daher würde ich gerne einige ihrer Texte in die kurdische Sprache Übersetzten.

Ich hoffe auf Ihr Verständnis und möchte Sie um eine Genehmigung diesbezüglich bitten.  

Mit freundlichem Gruß

Nader Fathibokani

3) ئه‌وه‌ش ده‌قی وه‌ڵامی نووسه‌ره‌ بۆ من:

Guten Tag Nader Fathibokani,

vielen Dank für Ihre freundlichen Worte. Ich freue mich sehr, dass Sie Texte aus "Der seltsame Krieg" ins Kurdische übersetzen wollen und Sie haben selbstverständlich die Genehmigung dazu. Ich bitte Sie nur, die Übersetzungen nicht nur auf Ihrer eigenen Homepage, sondern auch auf http://www.peaceculture.net zu publizieren.

Ich wünsche Ihnen viel Erfolg und danke Ihnen noch einmal für Ihre Mithilfe bei diesem großen Projekt.

Herzliche Grüße

Martin Auer

خه‌یاڵاتی

نووسه‌ر:  Martin Auer (مارتین ئاوه‌ر)

وه‌رگێران له‌ ئاڵمانییه‌وه‌: نادر فه‌تحی(شوانه‌)

ڕۆژێك له‌ ڕۆژان  مرۆڤێكی خه‌یاڵاتی هه‌بوو. ئه‌و له‌به‌ر خۆیه‌وه‌ خه‌یاڵاتی ده‌کرد و بۆ وێنه‌ ده‌یگوت: 

بڵێی ئه‌وه‌ گونجاو نه‌بێ که‌ مرۆڤ بتوانێ هه‌تا سه‌دهه‌زار کیلۆمتری پێش خۆی به‌ چاو ببینێت؟  یا:

بڵێی ئه‌وه‌ گونجاو نه‌بێ که‌ مرۆڤ بتوانێ سوپ به‌ چه‌نگاڵ هه‌ڵقوڕێنێ؟

ئه‌و ده‌یگوت: خۆ ده‌بێ ئه‌وه‌ گونجاو بێت که‌ مرۆڤ بتوانێ له‌سه‌ر سه‌ری خۆی ڕابوه‌ستێ. یا ده‌یگوت: بڵێی رۆژێك نه‌ێیت که‌ مرۆڤ بتوانێ به‌ بێ ترس بژی؟ 

خه‌ڵکی پێیان ده‌گوت: "ئه‌و خه‌یاڵاته‌ سه‌یرانه‌ی تۆ ده‌یکه‌ی قه‌ت وه‌دی نایه‌ن، تۆ ته‌نیا خه‌یاڵاتی و به‌س" ئه‌وان ده‌یانگوت: تۆ ده‌بێ چاوه‌کانت بکه‌یه‌وه‌ و دنیای ڕاسته‌قینه‌ سه‌یر بکه‌ی و بیسه‌لمێنی! 

ئه‌وان ده‌یانگوت: یاسای سروشتی له‌م جیهانه‌ هه‌ن و گۆڕانکاریشیان به‌سه‌ردا نایه‌!

به‌ڵام مرۆڤه‌که‌ ده‌یگوت: من نازانم ... خۆ ده‌بێ ئه‌وه‌ گونجاو بێت که‌ مرۆڤ بتوانێ له‌ژێر ئاودا هه‌ناسه‌ هه‌ڵکێشێ. یاخود لانیکه‌م ده‌بێ ئه‌وه‌ گونجاو بێت هه‌موو که‌س نانی خواردنی خۆی پێبدرێت. یا ده‌بێ ئه‌وه‌ گونجاو بێت مرۆڤ ته‌نیا ئه‌و شته فێربێت که‌ پێی خۆشه‌. ده‌بێ ئه‌وه‌ گونجاو بێت که‌ مرۆڤ بتوانێ ناوه‌وه‌ی زگی خۆی سه‌یر بکات.

خه‌ڵکی پێیان ده‌گوت: ڕۆڵه‌ گیان خۆڕاگر به‌! ئه‌و خه‌یاڵاته‌ی تۆ قه‌ت وه‌دی نایه‌ن. تۆ ناتوانی بڵێی: من ده‌مهه‌وێ و ئیتر به هۆی ویستنی تۆوه‌‌ هه‌مووشتێك به‌ قسه‌ی تۆ بێت. ئه‌و جیهانه‌ به‌و شێوه‌یه‌یه‌ که‌ هه‌یه‌ و ئیتر به‌ خه‌یاڵاتی تۆش هیچ شتێك ناگۆڕدرێت.

کاتێك ته‌له‌فیزیۆن پێکهات، مرۆڤ ده‌یتوانی سه‌دهه‌زار کیلۆمه‌تر پێشه‌وه‌تری خۆی ببینێ و کاتێكیش که‌ره‌سه‌ی پزشکی دروستکرا مرۆڤ ده‌یتوانی ناوزگی خۆی سه‌یر بکات. 

به‌ڵام هیچ که‌س به‌وی نه‌گوت: "ده‌ی باشه‌، ڕه‌نگه‌ حه‌ق به‌ تۆ بووبێت و بیره‌کانت زۆریش خه‌یاڵاوی نه‌بوون. یا ته‌نانه‌ت کاتێك که‌ره‌سه‌ی بن ئاو دروستکرا و به‌ که‌ڵك وه‌رگرتن له‌و که‌ره‌سه‌یه‌ مرۆڤ ده‌یتوانی به‌ راحه‌تی له‌ ژێر ئاودا هه‌ناسه‌ هه‌ڵکێشێ، که‌س هیچی پێ نه‌گوت.

به‌ڵام مرۆڤه‌که‌ له‌به‌رخۆیه‌وه‌ ده‌یگوت: زۆر باشه‌، ڕه‌نگه‌ رۆژێك بێت که‌ مرۆڤ بتوانێ به‌ بێ شه‌ڕ ژیان به‌رێته‌ سه‌ر!

کوڕێکی شین

نووسه‌ر:  Martin Auer (مارتین ئاوه‌ر)

وه‌رگێران له‌ ئاڵمانییه‌وه‌: نادر فه‌تحی(شوانه‌)

   ڕێگایه‌کی زۆر زۆر دوور له‌ پشت ئه‌ستێره‌کان ره‌نگه‌ هه‌مووشتێك جیاوازی هه‌بێ له‌گه‌ڵ ئێره‌ و لای ئێمه‌. هه‌روه‌ها زۆر دوورتر له‌وێش جیاوازی هه‌بێ له‌گه‌ڵ ئه‌وێ، و ئه‌وێش  به‌ ته‌واوی جیاوازی هه‌بێ به‌ هه‌ڵسه‌نگاندن له‌گه‌ڵ ئێره‌.  

به‌ڵام ئه‌گه‌ر مرۆڤ ڕێگایه‌کی زۆر دوورتر بفڕیبایه‌، زۆر زۆر دوورتر، له‌وێ که‌ هه‌مووشتێك جیاوازی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ جێگاکانی تر، ره‌نگه‌ هه‌میسان هه‌مووشتێک وه‌ك لای ئێمه‌ وا بێت. 

له‌و ڕێگا زۆر زۆر دووره‌ ڕه‌نگه‌ گۆیه‌ک هه‌بێ به‌ گه‌وره‌یی زه‌وی و له‌سه‌ر ئه‌و گۆیه‌ کۆمه‌ڵیك مرۆڤ بژین که‌ ته‌واو له‌ ئێمه‌ بچن به‌ڵام به‌و جیاوازییه‌ی که‌ ڕه‌نگی ئه‌وان شین بێت و توانایی ئه‌وه‌یان هه‌بێ که‌  گۆێچکه‌ کانیان کپ که‌ن کاتێك پێیان خۆش نه‌بێ گوێ له‌ شتێك ڕاگرن.

له‌و رێگا دووره‌ و له‌سه‌ر ئه‌و گۆ زۆر دووره‌، ڕه‌نگه‌ جارێك شه‌ڕێکی گه‌وره‌ و مه‌زن به‌ڕێوه‌چووبێ و زۆرێك له‌و مرۆڤه‌ شینانه‌‌ مردبێتن و زۆر منداڵی چکووله‌ به‌ ته‌نیا و بێ دایك و باوك مابێتنه‌وه‌. 

له‌سه‌ر ته‌پۆڵکی خانوبه‌ریه‌کی خاپوورکراو به‌ هۆی بۆمباوه‌، کوڕێکی شین دانیشتووه‌ و بۆ دایك و باوكی ده‌گری. جارێکیان یه‌کجار زۆر له‌وێ دانیشت و گریا، به‌ڵام له‌پڕێکدا ئیتر نه‌گریا، چونکه‌ هه‌موو فرمێسکه‌کانی ڕژاندبوو و چیدی فرمێسکی پێ نه‌مابوو. یه‌خه‌ی کراسه‌که‌ی بۆ لای سه‌ره‌وه‌ هه‌ڵداوه‌  و ده‌ستی خسته‌ گیرفانه‌کانیه‌وه‌ و به‌ربووه‌ ڕۆیشتن. ئه‌گه‌ر به‌ردێکی هاتبایه‌ته‌ به‌ر قاچ، به‌ نووکی پێڵاوه‌که‌ی لێی ده‌دا و ئه‌گه‌ر گوڵێکی له‌به‌ر پێ بایه‌، پێی لێ ده‌نا.

کوڕه‌ شینه‌‌که‌ له‌ ڕێگا تووشی سه‌گێکی چکووله‌ی خوێن شیرین هات. سه‌گه‌که‌ سه‌یری کوڕه‌که‌ی کرد و ده‌ستیکرد به‌ کلکه‌ سووته‌ و وه‌دوای که‌وت و وای نیشان دا که‌ ده‌یهه‌وێ ببێ به‌ هاوڕێی. 

"بڕۆ‌"! کوڕه‌ شینه‌‌ به‌ سه‌گه‌که‌ی گوت. "تۆ ده‌بێ بڕۆی. ئه‌گه‌ر لای من بمێنیه‌وه‌، ده‌بێ تۆم خۆش بوێ. من ئیتر به‌ درێژایی ژیانم   پێمخۆش نییه‌ که‌سێکیترم خۆش بوێ‌." به‌ڵام سه‌گه‌‌ هه‌ر سه‌یری کوڕه‌که‌ی ده‌کرد و زۆر خوێن شیرنانه‌ کلکه‌سووته‌ی له‌به‌ر ده‌کرد. له‌پڕێکدا کوره‌ شینه‌ چه‌کێکی دۆزیه‌وه‌ که‌ له‌ په‌نا سه‌ربازێکی  کوژراو به‌جێ مابوو. چه‌که‌که‌ی هه‌ڵگرت و ڕووبه‌ڕوی سه‌گه‌ خوێن شیرینه‌که‌ی ڕاگرت و زۆر به‌ تووڕه‌ییه‌وه‌ گوتی: "ئه‌و چه‌که‌ ده‌توانێ بتکووژێت!" سه‌گه‌که‌ له‌ ترسان لێی دوور بۆوه‌ و ڕێگای خۆی گرته‌ به‌ر.

"له‌گه‌ڵ خۆم ده‌تبه‌م!" کوڕه‌ شینه‌ به‌ چه‌که‌که‌ی گوت. "تۆ ده‌بی به‌ هاوڕێیه‌کی باشی من." به‌ چه‌که‌که‌ ته‌قه‌ی له‌ دارێکی مردوو کرد.

دواتر له‌سه‌ر مه‌زرایه‌ك فڕۆکه‌یه‌کی دۆزییه‌وه‌. له‌ ناویدا دانیشت و هه‌وڵی لێخورینی دا. فڕۆکه‌که‌ کاری ده‌کرد. 

"ئێستا، چه‌کێکم هه‌یه‌و فڕۆکه‌یه‌ك"، کوڕه‌ شینه‌که‌ به‌ خۆی گوت. "ئه‌و دوانه‌ ئیتر بنه‌ماڵه‌ی منن. من ده‌متوانی سه‌گێکیشم هه‌بێ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر‌ ئه‌ویان بکوشتبایه‌، ئه‌وکات هێنده‌ ده‌گریام هه‌تا ده‌مردم." 

کوڕه‌که‌ به‌ فڕۆکه‌که‌ هه‌ڵفڕی. له‌پڕێکدا ماڵێکی که‌وته‌ به‌رچاو که‌ دووکه‌ڵی لێ هه‌ڵده‌ستا. "له‌وێ که‌سێك ده‌ژی"، کوره‌ شینه‌که‌ گوتی. به‌ ده‌وری ماڵه‌که‌دا فڕی و له‌ناو په‌نجێره‌که‌وه‌ سه‌یری ناو ماڵه‌که‌ی کرد. ‌ ناو ماڵه‌که‌، ژنێکی پیری تێدابوو و خه‌ریکی چێشت لێنان بوو. 

کوڕه‌ شینه‌‌ فڕۆکه‌که‌ی له‌به‌ر ده‌رکه‌ی ماڵه‌که‌ ڕاگرت. چه‌که‌که‌ی هه‌ڵگرت و چووه‌ ناو ماڵه‌که‌وه‌. "من چه‌کم پێیه‌!" کوڕه‌ شینه‌‌ به‌ پیرێژنه‌که‌ی گوت. "ده‌بێ شتێكم بۆ خواردن بده‌یتێ!" 

"من هه‌ر به‌ بێ ئه‌وه‌ش شتێکم بۆ خواردن ده‌دایه‌ی"، ژنه‌ پیره‌که‌ گوتی، "ده‌توانی به‌ ئه‌رخه‌یانی چه‌که‌که‌ت دابنێیت."

"تۆ نابێ له‌گه‌ڵ من میهره‌بان بیت!" کوڕه‌ شینه‌که‌ زۆر به‌ تووڕه‌ییه‌وه‌ گوتی. "چه‌که‌که‌م ده‌توانێ بتکووژێت!"

ژنه‌ پیره‌که‌ خوارده‌مه‌نی دایه،‌ و ئه‌و هه‌میسان هه‌ڵفری.

کوڕه‌ شینه‌که‌ ئا به‌م شێوه‌یه‌ ژیانی ده‌برده‌سه‌ر. جیگایه‌کی له‌ کاوله‌ ماڵێکدا بۆ خۆی ته‌رخان کردبوو و له‌وێ به‌ شاراوه‌یی‌ ده‌ژیا. ئه‌گه‌ر برسی بایه‌، ده‌فڕی بۆ جێگایه‌ك که‌ خه‌ڵکی لێ بووایه‌، و به‌ زه‌بری چه‌که‌که‌ی مه‌جبووری ده‌کردن خوارده‌مه‌نی پێ بده‌ن. 

زۆربه‌ی کاتیش به‌ فڕۆکه‌که‌ی به‌سه‌ر مه‌یدانی شه‌ڕه‌کاندا هه‌ڵده‌فڕی و له‌ته‌ چه‌که‌کان و شتومه‌کی پێویست بۆ سه‌یاره‌ و ئاسنه‌واڵه‌کانیتری کۆ ده‌کرده‌وه‌ که‌ له‌ مه‌یدانی شه‌ڕدا به‌جێ مابوون و ده‌یبردنه‌ جێگا نهێنیه‌که‌ی خۆی. 

"من ده‌بێ به‌و شتومه‌کانه‌ی کۆمکردوونه‌ته‌وه‌ رۆبۆتێکی گه‌وره‌ و مه‌زن دروست بکه‌م" کوڕه‌که‌ له‌به‌رخۆیه‌وه‌ ده‌یگوت. "رۆبۆته‌که‌ ده‌بێ سه‌د میتر درێژ بێ و سه‌دهه‌زار تۆن قورس بێت و له‌ ناو سه‌ریدا جێگای کۆنتڕۆڵی ڕۆبۆته‌که‌ بۆخۆم ته‌رخان ده‌که‌م. ئه‌وکات من زۆر به‌هێز ده‌بم و که‌س ناتوانێ خه‌سارێکم پێ بگه‌ێینێت."

رۆژێك کیژۆڵه‌یه‌ک به‌لای جێگا نهێنییه‌که‌یدا‌ تێپه‌ڕ بوو. کوڕه‌که‌ به‌ چه‌که‌که‌یه‌وه‌ په‌ڕیه‌ ده‌ره‌وه‌ و گوتی: "ده‌بێ لێره‌ بڕۆی! چه‌که‌که‌م ده‌توانێت بتکووژێ!"  

"خۆ من هیچم له‌ تۆ ناوێ"، کچه‌که‌ گوتی. "ته‌نیا هاتووم بزانم کارگ له‌ ده‌شتێ سه‌ریان هه‌ڵداوه‌."

"ده‌بێ لێره‌ بڕۆی!" کوڕه‌که‌ گوتی. "پێم خۆش نییه‌ هیچکه‌س له‌لام بێت!" 

" لێره‌ تاك و ته‌نیای؟" کچه‌که‌ لێی پرسی. 

"نا"، کوڕه‌که‌ گوتی، "من چه‌کێك و فرۆکه‌یه‌کم هه‌یه‌ و ئه‌وانه‌ بنه‌ماڵه‌ی منن. رۆژێکیش دێ که‌ رۆبۆتێکی گه‌وره‌ و مه‌زنم ده‌بێ!"

"هیچ که‌سێکی زیندووت لا نییه‌؟"، کچه‌که‌ گوتی.

"ده‌متوانی سه‌گێکم هه‌بوایه‌. به‌ڵام ئه‌گه‌ر بیانکوشتبایه‌، هێنده‌ ده‌گریام تا ده‌مردم."

"منیش هیچ که‌سێکیم نییه‌"، کچه‌که‌ گوتی. "ئێمه‌ ده‌توانین پێکه‌وه‌بین."

"من پێویستیم به‌ که‌سێك نییه‌ که‌ چه‌ك بتوانێ بیکووژێ."

"که‌ وابوو ده‌بێ له‌دوای که‌سێك بگه‌ڕێی که‌ به‌ چه‌ك نه‌کووژرێت!"  کچه‌که ئه‌وه‌ی گوت‌ و به‌په‌له‌ ڕۆیشت و به‌جێی هێشت. 

کوڕه‌که‌ به‌و له‌ت و کوتانه‌ و ئاسنه‌واڵانه‌ی کۆی کردبوونه‌وه‌ رۆبۆتێکی گه‌وره‌ و مه‌زنی دروستکرد و له‌ ناویدا دانیشت. له‌ سه‌رسه‌ره‌وه‌ و له‌ ناو سه‌ری رۆبۆته‌که‌، که‌ جێگای کۆنتڕۆڵ بوو، جێگای بۆ خۆی ته‌رخان کرد. 

پاشان ده‌ستیکرد به‌ لێخوڕینی رۆبۆته‌ گه‌وره‌که‌ی به‌ناو وڵاتاندا. به‌هه‌ر جێگایه‌كدا ده‌‌ڕۆیشت، کاتێك خه‌ڵکی ئه‌و ڕۆبۆته‌ مه‌زنه‌یان ده‌دیت  ده‌یانقیژاند و له‌به‌ری هه‌ڵده‌هاتن. به‌ڵام نه‌یانده‌توانی خۆ له‌و رۆبۆته‌ مه‌زنه‌ ڕزگار که‌ن. 

کوڕه‌که‌ له‌ناو ژووری کۆنتڕۆڵی رۆبۆته‌که‌دا میکرۆفۆنێکی دامه‌زراندبوو که‌ هه‌رشتێکی بگوتبایه‌ له‌ ده‌می رۆبۆته‌که‌وه‌ ده‌هاته‌ ده‌رێ و خه‌ڵکی گوێیان لێ ده‌بوو. 

"ئایا که‌سێک له‌ ناو ئێوه‌ دا هه‌یه‌ که‌ چه‌ك نه‌توانێ بیکووژێ؟" ڕۆبۆت نه‌ڕاندی‌. به‌ڵام رووی له‌ هه‌رجێگایه‌ك ده‌کرد خه‌ڵکی له‌به‌ری هه‌ڵده‌هاتن و که‌سی نه‌دۆزییه‌وه‌ که‌ چه‌ك نه‌توانێ بیکووژێ. 

رۆژێك له‌ ڕۆژان له‌ ژووری کۆنتڕۆڵه‌وه‌ بینی که‌ که‌سێك زیاده‌ له‌و هه‌موو خه‌ڵکه‌ی له‌به‌ری هه‌ڵده‌هاتن، ڕاوه‌ستاوه‌ و له‌به‌ری هه‌ڵنایه‌ و هه‌وڵ ده‌دا شتێکی پێ بڵێ. به‌ڵام به‌هۆی ئه‌وی که‌ کوڕه‌که‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ بوو و مه‌ودای مابه‌ینیان دوور بوو، ده‌نگی پێی نه‌ده‌گه‌یشت و لێی تێ نه‌ده‌گه‌یشت. 

"ڕه‌نگه‌ ئه‌وه‌، که‌سێك بێ که‌ چه‌ك نه‌توانی بیکووژێ" کوڕه‌که‌ له‌به‌ر خۆیه‌وه‌ گوتی و له‌ رۆبۆته‌که‌ دابه‌زی. به‌ڵام ئه‌وکه‌سه‌ پیرێژنه‌که‌ بوو که‌ ئه‌وکات نانی دابویه‌. "ده‌تهه‌ویست شتێك به‌ من بڵێی؟" کوره‌که‌ گوتی.

"به‌ڵێ" پیرێژنه‌که‌ گوتی. "من بیستوومه‌ که‌سێك هه‌یه‌، چه‌ك ناتوانێ بیکووژێ!"  

"ده‌ی باشه‌ ئه‌وکه‌سه‌ کێیه‌؟" کوڕه‌که‌ گوتی.

پیرێژنه‌که‌ ‌ قامکی بۆ لای ئاسمان هه‌ڵهێنا و گوتی: "ئه‌و پیاوێکی پیره‌ که‌ له‌وسه‌ره‌ و له‌سه‌ر مانگ ده‌ژی."

"که‌ وابوو ده‌بی ئه‌وکه‌سه‌ بدۆزمه‌وه‌"، کوڕه‌که‌ گوتی، "چونکه‌ من هیچکه‌سێکم ناوێ که‌ چه‌ك بتوانێ بیکووژێ". ده‌ستی به‌ دوگمه‌یه‌کی رۆبۆته‌که‌وە نا و له‌پڕێکدا رۆبۆته‌که‌ بوو به‌ که‌شتییه‌کی فه‌زایی و هه‌ڵفڕی بۆ سه‌ر مانگ. 

کوڕه‌که له‌سه‌ر مانگ ‌ ماوه‌یه‌کی زۆر گه‌ڕا. به‌ڵام له‌پڕێکدا پیاوه‌ پیره‌که‌ی دۆزییه‌وه‌. پیاوه‌که‌ له‌ پشت تله‌سکۆپێكی گه‌وره‌ دانیشتبوو و له‌و سه‌ره‌وه‌ سه‌یری گۆ‌ شینه‌که‌ی ده‌کرد. 

"ئایا تۆ ئه‌و که‌سه‌ی که‌ چه‌ك ناتوانێ بیکووژێ؟" کوڕه‌‌ پرسیاری له‌ پیاوه‌پیره‌که‌ کرد. 

"پێموایه، وایه‌‌"، پیاوه‌که‌ وه‌ڵامی داوه‌.

"ئه‌دی له‌ ناو ئه‌و دووربینه‌وه چی ده‌بینی‌؟"

"من سه‌یری مرۆڤی سه‌ر گۆی شین ده‌که‌م له‌و خواره‌." 

"ده‌توانم لای تۆ بمێنمه‌وه‌؟" کوڕه‌‌ پرسیاری له‌ پیاوه‌ پیره‌که‌ کرد.

"ڕه‌نگه‌"، پیاوه‌ پیره‌که‌ وه‌ڵامی داوه‌. "بۆچی پێتخۆشه‌ لای من بمێنیه‌وه‌؟" 

"چونکه‌ من پێمخۆش نییه‌ لای که‌سێك بم که‌ مرۆڤ بتوانێ بیکووژێ، کاتێك دایك و باوکمیان کوشت هێنده‌ گریام که‌ ئیتر فرمێسکم نه‌ما. من ده‌متوانی سه‌گێکم هه‌بێ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌ویشیان بکوشتبایه‌ له‌به‌ر گریان ده‌مردم. ده‌متوانی لای پیرێژنێك یا له‌ لای کچێکیش  بمێنمه‌وه‌. به‌ڵام هیچیان له‌ به‌رانبه‌ر چه‌کدا ناتوانن خۆ ڕابگرن و ئه‌گه‌ر ئه‌وانیشیان بکوشتبایه‌ ده‌بوو هێنده‌  بگریم تا ده‌مردم." 

"زۆر باشه‌"، پیاوه‌ پیره‌که‌ گوتی "تۆ ده‌توانی لای من بمێنیه‌وه‌. هیچ که‌س ناتوانێ من بکووژێ، چونکه‌ لێره‌ چه‌کی لێ نییه‌."

"هه‌مووی ته‌نیا له‌به‌ر ئه‌و هۆیه‌یه؟‌‌"، کوڕه‌که لێی پرسی‌.

"به‌ڵێ!" پیاوه‌ پیره‌که‌ گوتی.

"به‌ڵام من چه‌که‌که‌م له‌گه‌ڵ خۆم هێناوه‌ته‌ ئێره‌."

"حه‌یف"، پیاوه‌ پیره‌که گوتی، "ئێستا ئیتر ناتوانی لای من بمێنیه‌وه‌. چه‌که‌که‌ت ده‌توانێ من بکووژێت." 

"که‌ وابوو ئیتر من ده‌بێ بڕۆم" کوڕه‌که‌ گوتی.

"به‌ڵێ!" پیاوه‌ پیره‌که‌ گوتی.

"حه‌یف!" کوڕه‌که گوتی‌.

"بۆی ناره‌حه‌تی؟" پیاوه‌ پیره‌که‌ لێی پرسی.

"به‌ڵێ!" کوڕه‌که‌ گوتی "من له‌ ناخی دڵمه‌وه‌ پێمخۆشبوو لێره‌ بمێنمه‌وه‌."

"بۆی هه‌یه‌ بتوانی چه‌که‌که‌ت فڕێ ده‌ی؟" پیاوه‌ پیره‌که‌ گوتی.

"ڕه‌نگه!‌"، کوڕه‌که گوتی‌.

"ئه‌وکات ده‌توانی لای من بمێنیه‌وه‌"، پیاوه‌ پیره‌که گوتی‌.

"ڕه‌نگه‌!"، کوڕه‌که گوتی‌ "ئه‌دی لای تۆ چی بکه‌م؟"

"ده‌توانی سه‌یری ئه‌و تله‌سکۆپه‌ بکه‌ی. ڕه‌نگه‌ بتوانی هۆی ئه‌وه‌ بدۆزیه‌وه‌ که‌ خه‌ڵک له‌و خواره‌ بۆچی به‌‌ دوای شه‌ڕدا ده‌گه‌ڕێن." 

"باشه‌، بۆچی به‌‌دوای شه‌ڕدا ده‌گه‌ڕێن؟"

"منیش نازانم. ڕه‌نگه‌ هۆیه‌که‌ی ئه‌وه‌ بێت که‌ زانیارییان له‌سه‌ر یه‌كتر زۆر که‌م بێت. یاخود هێنده‌ زۆرن و ژیانیان وه‌ها ئاڵۆزه‌، که‌ که‌س نازانێ کرده‌وه‌کانیان چی به‌دوادا دێت. یا نازانن ئه‌و گۆشته‌ی ده‌یخۆن له‌ کوێوه‌ دێت، یا ئه‌و نانه‌ی دروستی ده‌که‌ن، بۆکوێ ده‌چێت. یاخود  نازانن ئه‌و ئاسنه‌ی له‌ ژێر زه‌وی ده‌یهێننه‌ ده‌رێ، که‌ره‌سه‌ی خانووبه‌ره‌ سازی پێ ساز ده‌کرێ یا تانك و تۆپی ماڵوێرانکه‌ر. ڕه‌نگه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وان بیانتوانیبایه‌ له‌وسه‌ره‌وه‌ سه‌یری خۆیان بکه‌ن، زۆر شتیان لێ حاڵی بوایه‌ و باشتر تێگه‌یشتبایه‌ن."

"ده‌بێ مرۆڤ ئه‌وه‌یان پێ پیشان بده‌ن." کوڕه‌که‌ گوتی.

"ڕه‌نگه‌!"، پیاوه‌ پیره‌که‌ وه‌ڵامی داوه‌. "به‌ڵام بۆ ئه‌و کاره‌ من پیر بووم و ئیتر زۆر ماندووم." 

لێره‌دا کوڕه‌که‌ چه‌که‌که‌ی فڕێدا خواره‌وه‌ و به‌ ناو کاکه‌شاندا که‌وته‌ سه‌ر گۆکه‌‌ و ورد و پرد بوو. 

کوڕه‌ شینه‌که‌ بۆ ماوه‌یه‌کی یه‌کجار زۆر له‌سه‌ر مانگ و لای پیاوه‌ پیره‌که‌ مایه‌وه‌ و له‌وسه‌ره‌وه‌ به‌ تله‌سکۆپه‌که‌ سه‌یری مرۆڤی سه‌ر گۆی شینی ده‌کرد. ره‌نگه‌ رۆژێك گه‌ڕابێته‌وه‌ بۆ سه‌ر گۆیه‌که‌ و به‌ خه‌ڵکی گوتبێ هه‌ڵه‌کانیان چی بوون.

گۆی خوارده‌مه‌نی

نووسه‌ر: مارتین ئاوه‌ر

وه‌رگێران له‌ ئاڵمانییه‌وه‌: نادر فه‌تحی(شوانه‌)

   له‌ سه‌ر گۆیەکی چکوولانه‌ هه‌ر وه‌ك چۆن له‌سه‌ر گۆی زەوی خۆمان مرۆڤ ده‌ژین، که‌سانێك ده‌ژیان. هه‌رکام له‌وان بۆ دابینکردنی خوارده‌مه‌نی خۆیان و بنه‌ماڵه‌که‌یان چه‌شنە خوارده‌مه‌نییه‌کیان به‌رهه‌م ده‌هینا. له‌ هه‌وه‌ڵه‌وه‌ هه‌ندێکیان "چالاك" بوون و تاقمێکیشیان "که‌متر چالاك". دواتر که‌سانێکیان لێ په‌یدا بوو که‌ "زۆر چالاك" و که‌سانێکیش "زۆرته‌مبه‌ڵ" و ته‌وه‌زل. به‌ واته‌یه‌کی تر ژیانیان وه‌ك هه‌موو گۆیه‌کانی تری ئه‌م ئۆنیوێرزامه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌چوو.

ته‌نیا جیاوازییه‌کی ئه‌و گۆ‌ بچووکه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وانیتر ئه‌وه‌ بوو که‌ هه‌موو به‌شدارانی کۆمه‌ڵگا به‌ "چالاك"، "که‌متر چالاك"، "که‌متر ته‌مبه‌ڵ" و "ته‌مبه‌ڵه‌وه"‌، ئه‌و خوارده‌مه‌نییانه‌ی وا به‌رهه‌میان ده‌هێنا، له‌ جێگایه‌ك کۆیان ده‌کردنه‌وه‌ و هه‌ر که‌س پێویستی به‌ خوارده‌مه‌نی بایه‌ له‌و کۆگایه‌‌ به‌شی خۆی لێ هه‌ڵده‌گرت. 

ماوه‌یه‌ك به‌و شێوه‌یه‌ ژیانیان ده‌برده‌ سه‌ر. به‌ڵام رۆژێك له‌ رۆژان هه‌ندێك له‌ "زۆر چالاك"ه‌کان گوتیان:

"ئیتر به‌سه‌ و له‌ ئه‌ندازه‌ به‌ده‌ریان کردوه"‌. ئێمه‌ ته‌واوی رۆژ ئیش ده‌که‌ین و خوارده‌مه‌نی به‌رهه‌م دێنین. که‌چی ئه‌و ته‌مبه‌ڵانه‌ ته‌واوی رۆژ له‌سه‌ر گازی پشت له‌به‌ر تاو بۆی ڕاکشاون و فیتووی بۆ لی ده‌ده‌ن و خه‌ریکی خواردنی به‌رهه‌مه‌کانی ئێمه‌ن. که‌ وابوو ئێمه‌ش ئه‌و خوارده‌مه‌نییانه‌ی به‌رهه‌می دێنین ئیتر له‌ جێگا گشتییه‌که‌ داینانێین و هه‌رکاممان له‌ په‌نا ماڵی خۆمان کۆی ده‌که‌ینه‌وه و لێی ده‌خۆین‌. 

به‌ڵام "ته‌مبه‌ڵ"ه‌کان وه‌ك هیچ نه‌قه‌ومابێت، هه‌ر وه‌ك پێشوو له‌ جێگا گشتییه‌که‌ ده‌یانخوارد و سه‌یر ئه‌وه‌ بوو که‌ گەلێک زیاتر له‌وه‌ی که‌ به‌رهه‌میان ده‌هێنا، خوارده‌مه‌نییان ده‌خوارد!

دوای ماوه‌یه‌ك "که‌متر چالاك" و "که‌متر ته‌مبه‌ڵه‌کان"یش هه‌ستیان به‌وه‌ کرد که‌ خوارده‌مه‌نییان که‌متر له‌ جاران پێ ده‌بڕێ. چونکه‌ ئێستا ئیتر "زۆر چالاك" ه‌کان به‌شی خۆیان ناخه‌نه‌ سه‌ر جێگا گشتییه‌که‌. "که‌متر چالاك" ه‌کان گوتیان:

که‌ وابوو ئێمه‌ش به‌شی خۆمان ئیتر له‌سه‌ر جێگا گشتییه‌که‌ دانانێین و لای خۆمان ڕایانده‌گرین. به‌و شێوه‌یه‌ "زۆر چالاك" و " "که‌متر چالاك"ه‌کان به‌شی خۆیان له‌ په‌نا ماڵه‌کانیان کۆده‌کرده‌وه‌ و لێیان ده‌خوارد. 

ئه‌وه‌ بووه هۆی ئه‌وی که‌ "که‌متر ته‌مبه‌ڵ"ه‌کانیش هیچ ڕێگایه‌کیتریان بۆ نه‌مێنێ و له‌ تاوی مفته‌ خۆره‌کان که‌ شاڵاویان بۆ سه‌ر خواردنه‌کانیان ده‌برد، هاتنه‌ سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ که‌ لاسایی "زۆر چالاك" و " "که‌متر چالاك"ه‌کان بکه‌نه‌وه‌، واته‌ ئه‌وانیش خوارده‌مه‌نییه‌کانیان له‌ په‌نا ماڵی خۆیان کۆ بکه‌نه‌وه‌. 

وای لێهات که‌ هه‌رکام له‌و گرووپانه‌ ئه‌و خوارده‌مه‌نییانه‌‌ی به‌رهه‌میان دێنان له‌ په‌نا ماڵه‌که‌ی خۆیان کۆیان ده‌کردنه‌وه‌ و ته‌نیا خۆیان و بنه‌ماڵه‌که‌یان لێیان ده‌خوارد. ئه‌گه‌ر یه‌ك له‌و گرووپانه‌ پێویستییان به‌ خوارده‌مه‌نییه‌ك بایه‌ که‌ خۆیان به‌رهه‌می ناهێنن، له‌گه‌ڵ ئه‌وانیتر ده‌یانگۆڕییه‌وه‌ و به‌و شێوه‌یه‌ هه‌وڵیان ده‌دا که‌ هه‌موو خوارده‌منییه‌کانیان له‌به‌ر ده‌ست دا بێت. 

به‌دوای ئه‌و گۆڕانکارییه‌دا "ته‌مبه‌ڵ"ه‌کان که‌ برسیەتی هێرشی بۆ هێنابوون و ئیتر جێگا گشتییه‌که‌یان لێ تێك چوو بوو، لای خۆیان ده‌یانگوت:

"ئه‌و با‌رودۆخه‌ ته‌واو نوێ یه"‌، تا ئێستا شتی وامان به‌سه‌رنه‌هاتووه‌! 

بۆ ئه‌وان ئیتر جێگایه‌کی گشتیی نه‌مابوو تا به‌ مفتێ لێی بخۆن و لێی ڕاکێشن. ئه‌وه‌ بووه‌ هۆی ئه‌وی که‌ هه‌رکام له‌و ته‌مبه‌ڵانه‌ ڕێگای هه‌ڵس و که‌وتی جیاواز بگرنەبەر.  

هه‌ندێکیان ده‌یانگوت: "ده‌ی باشه‌، ئێمه‌ش ده‌بی کار بکه‌ین و خوارده‌مه‌نیی خۆمان دابین بکه‌ین!" به‌ڵام ئه‌وه‌ هه‌ر به‌ قسان خۆش بوو، چونکه‌ هێند له‌مێژ بوو کاریان نه‌کردبوو، زه‌وییه‌کی دیاریکراویان نه‌بوو کاری له‌سه‌ر بکه‌ن. کاتێك ده‌چوون و جێگایه‌کیان بۆ کارکردن دیاری ده‌کرد، یه‌کی تر ده‌هات و ده‌یگوت: "ئه‌وه‌ جێگای منه‌ و له‌وه‌تا له‌بیرم دێ هی باب و باپیری من بووه‌ و دوای ئه‌وانیش هه‌ر من له‌سه‌ر ئه‌و زه‌وییه‌ کارم کردووه‌ و ئه‌وه‌ زه‌وی منه‌" و ده‌ریان ده‌کردن.

تاقمێک له‌و "ته‌مبه‌ڵ"انه‌ش که‌ هیچ وره‌ی کارکردنیان نه‌بوو و به‌ خه‌یاڵیش بیریان له‌ کارکردن نه‌ده‌کرده‌وه‌، شاڵاویان ده‌برده‌ سه‌ر جێگای ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان و له‌وێ خوارده‌مه‌نییان به‌ ئیشتیای خۆیان  هه‌ڵده‌گرت. ده‌یانگوت: "ئه‌و کاره‌ زۆر ئاساییه‌ و ئێمه‌ تا ئه‌مڕۆ هه‌ر له‌سه‌ر زگی ئه‌وانیتر و له‌ کۆگا له‌وڕاوین"! ئه‌گه‌ر ئێستا یه‌ك جێگای تایبه‌ت  نییه‌ و بۆته‌ چه‌ندین جێگای جیا جیا، ده‌ی باشه‌ ئێمه‌ش له‌و جێگایه‌ی پێمان خۆشبێت، خوارده‌مه‌نی هه‌ڵده‌گرین.  

دیاره‌ ئه‌و بۆچوونه‌ی "ته‌مبه‌ڵ"ه‌کان به‌ دڵی خاوه‌ن خوارده‌مەنییه‌کان نه‌بوو. هه‌ندێك له‌وان ده‌ستیان کرد به‌ حه‌سار کێشان به‌ده‌وری کۆگاکانیاندا بۆ ئه‌وه‌ی ده‌ستی "ته‌مبه‌ڵ"ه‌کان پێیان نه‌گات. هه‌روه‌ك له‌ ژیانی ئێمه‌شدا چاولێکه‌ری باوه‌، ورده‌ ورده‌ حه‌سار کێشان بووه‌ باو و هه‌ر که‌س حه‌سارێکی به ‌ده‌وری کۆگاکه‌یدا ده‌کێشا. 

ئه‌ونده‌ی حه‌سارەکان زیاتر ده‌بوون، به‌و ڕاده‌یه‌ش شاڵاوی ته‌مبه‌ڵه‌کان بۆسه‌ر ئه‌و جێگایانه‌ی بێ حه‌سار بوون، زیاتر ده‌بوو. ئه‌وه‌ بووه‌ هۆی ئه‌وی که‌ له‌ ماوه‌یه‌کی زۆر کورتدا هه‌موو خاوه‌ن خوارده‌مه‌نییه‌کان حه‌ساریان به‌ ده‌وری کۆگاکانیاندا کێشا. 

له‌ په‌نا کار کردن بۆ به‌رهه‌مهێنانی خوارده‌مه‌نییه‌کان ده‌بوو له‌ لایه‌که‌وه‌ کات بۆ گۆڕینه‌وه‌ی خوارده‌مه‌نییه‌کان ته‌رخان بکه‌ن و له‌ لایه‌کیتریشه‌وه‌، حه‌سار دروست که‌ن و پێی ڕابگه‌ن و ئاگایان له‌ به‌رهه‌مه‌کانیان بێ که‌ لێیان نه‌دزن. 

هه‌ندێکیان ده‌ردی دڵیان ده‌کرد و پرته‌ و بۆڵه‌یان بوو که‌ جاران دوای کار له‌ په‌نا جێگای خوارده‌مه‌نییه‌کان کۆ ده‌بووینه‌وه‌ و قسه‌ و جه‌فه‌نگمان ده‌کرد و پشوومان ده‌دا، به‌ڵام ئێستا دوای کار ده‌بی ئاگامان له‌ شته‌ کانمان بێت و به‌ حه‌ساره‌که‌مان ڕابگه‌ین و باشتر و قایمتری که‌ین. به‌یانیش هێنده‌ ماندووین که‌ ناتوانین وه‌ك جاران خوارده‌مه‌نی به‌رهه‌م بێنین. زۆر سه‌یره‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وی ئێستا ئیشمان له‌ جاران زیاتره‌ به‌ڵام  به‌رهه‌مه‌که‌مان که‌متره‌! 

هه‌ندێك پێشنیاریان ده‌کرد که‌ وه‌رن بچینه‌وه‌ سه‌ر خوو و خده‌ی جاران و هه‌موومان به‌رهه‌مه‌کانمان وه‌ك جاران له‌ یه‌ک جێگا کۆ که‌ینه‌وه‌. دیاره‌ به‌و کاره‌ تاقمێك مفته‌خۆر تێر ده‌که‌ین به‌ڵام لای که‌م وه‌ك جاران کاتی زیادیمان بۆ پشوو دان ده‌بێ و وه‌ك ئێستا هێنده‌ ماندوو نابین. 

به‌ڵام چه‌ند له‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان ده‌یانگوت : "نا، ئه‌گه‌ر ئێمه‌ بگه‌رێینه‌وه‌ بۆ سه‌ر خوو و خده‌ی جاران، ده‌بێته‌ هۆی په‌ره‌ پێدانی مفته‌خۆریی. که‌ ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ هۆی ته‌مبه‌ڵ بوونی به‌شدارانی کۆمه‌ڵگا. هه‌رچی ته‌مبه‌ڵ زیاتر بێ، به‌و ئه‌ندازه‌یه‌ش به‌رهه‌ممان که‌م ده‌بێته‌وه‌. به‌و شێوه‌یه‌ له‌ داهاتوویه‌کی نزیکدا هه‌موومان له‌ برسانه‌ ده‌مرین". 

"به‌ڵام ئه‌وه‌ چاره‌ی کێشه‌که‌ نییه‌!" ئه‌وانیتر گوتیان. ره‌نگه‌ ڕۆژێك بێت که‌‌ بۆ زۆربه‌ی ئه‌و ته‌مبه‌ڵانه‌ ئه‌و بارودۆخه‌ واته‌‌ رۆژ تا ئێواره‌ له‌سه‌ر گازی پشت له‌به‌ر تاو ڕاکشان و به‌ فیتوو لێدان مفته‌خۆریی کردن، ماندووکه‌ره‌ بێ و خۆیان بێنه‌ سه‌ر ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ی  ئه‌وانیش کار بکه‌ن. چونکه‌ به‌رهه‌م هێنان و کارکردن زۆر خۆشه‌ و که‌یفی پێ ده‌که‌ین.

"نا، وانییه"‌! ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان گوتیان. کار کردن و به‌رهه‌مهێنان خۆش نییه‌، به‌ڵکوو خواردنی به‌ مفتە، خۆشه‌.

ئێوه‌ ده‌توانن و مافی خۆتانه‌ به‌رهه‌می خۆتان به‌ش که‌ن. ئێمه‌ حه‌ساره‌کانمان تێك ناده‌ین و نابینه‌ هۆی په‌ره‌پێدانی مفته‌خۆریی.

"ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌مه‌دنده‌کان حه‌ساری خۆیان تێك نه‌ده‌ن، ئێمه‌ش هێنده‌مان خوارده‌مه‌نیی نییه‌ که‌ له‌ نێو مفته‌خۆره‌کاندا به‌شی که‌ین"، ئه‌وانیتر گوتیان.

نیوه‌ هه‌ژاره‌کانیش گوتیان: "ئه‌گه‌ر ته‌نیا ئێمه‌ بمێنینه‌وه‌ و مه‌جبوور به‌ به‌شکردن بکرێین، به‌شه‌کان هێنده‌ که‌م ده‌بن که‌ هیچمان پێ نابڕێ. که‌ وابوو ئێمه‌ش حه‌ساره‌کانمان تێك ناده‌ین". 

ئه‌گه‌رچی هه‌موو گرووپه‌کان ده‌یانزانی که‌ له‌ داهاتوودا کاریان زیاتر ده‌بێ و کاتی پشوویان که‌متر، به‌ بێ ئه‌وی که‌ به‌رهه‌میشیان زیاتر بێ، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش له‌سه‌ر ئه‌و بڕیاره‌ مانه‌وه‌ و نه‌گه‌ڕانه‌وه‌ سه‌ر خوو و خده‌ قه‌دیمییه‌که‌یان.

به‌ڵام به‌ پێی کات، شتی زۆر سه‌یرتر قه‌وما. هه‌ندێك له‌و که‌سانه‌ی که‌ به‌رهه‌میان زۆر که‌م بوو، چوون بۆ لای ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان و گوتیان:

"ئه‌گه‌ر خوارده‌مه‌نی من و بنه‌ماڵه‌که‌م دابین بکه‌ن، ئاگامان له‌ خوارده‌مه‌نییه‌کانتان ده‌بێت". 

تاقه‌مێكیش پێشنیاریان کرد: "ئه‌گه‌ر خواده‌مه‌نی ئێمه‌ش دابین بکرێ، خۆمان به‌ چاکسازی و قایمکردنی حه‌ساره‌کانتانه‌وه‌ ماندوو ده‌که‌ین".

هه‌روه‌ها که‌سانێکیش ماڵ به‌ ماڵ ده‌گه‌ڕان و ده‌یانگوت: "خوارده‌مه‌نیمان دابین بکه‌ن، ئێمه‌ش ئه‌رکی گۆڕینه‌وه‌ی خوارده‌مه‌نییه‌کانتان  ده‌خه‌ینه‌ سه‌ر شانمان‌". 

به‌و شێوه‌یه‌ ماوه‌یه‌ك گوزه‌رانیان کرد. به‌ڵام دواتر ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان به‌ قامکێك سه‌ری خۆیان خوراند و گوتیان:

"له‌ ڕاستیدا،  ئێستا که‌ ئه‌و کارگه‌رانه‌ کاره‌کانمان بۆ ده‌که‌ن، ده‌بوو کاتی پشوودانمان زۆرتر بایه‌، به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین خوارده‌مه‌نیی ئه‌و کارگه‌رانه‌ ، دابین بکه‌ین، ده‌بێ زیاتر له‌ جاران خوارده‌مه‌نیی به‌رهه‌م بێنین!"

هه‌میسان پێشنیار کرا: "وه‌رن حه‌ساره‌کانمان تێك ده‌ین و بچینه‌وه‌ سه‌ر شێوازی قه‌دیم، ئه‌و هه‌موو ژانه‌سه‌ره‌ بۆ ئێمه‌ جێ به‌جێ نابێ. به‌ڵام ئه‌مجاره‌ نه‌ ته‌نیا ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان به‌ڵکوو هه‌ژاره‌کانیش ئه‌و پێشنیاره‌یان ره‌د کرده‌وه‌ و به‌ تووڕه‌ییه‌وه‌ ده‌یانگوت:

"ده‌تانهه‌وێ بێ کارمان بکه‌ن؟" ئه‌وانه‌ی چاک کردنه‌وه‌ی حه‌ساره‌کان له‌سه‌ر شانیان بوو گوتیان.

"ده‌تانهه‌وێ له‌ برسانه‌ بمانکووژن؟" ئه‌وانه‌ گوتیان کە خوارده‌مه‌نییه‌کانیان ده‌گۆڕییه‌وه و ئه‌و که‌سانه‌ش کە ئاگادارییان له‌ حه‌ساره‌کان ده‌کرد‌.

به‌ڵێ، به‌مجۆره‌ له‌سه‌ر ئه‌و خوو و خده‌‌ نوێیه‌ مانه‌وه‌...

ترس

نووسه‌ر:  Martin Auer (مارتین ئاوه‌ر)

وه‌رگێران له‌ ئاڵمانییه‌وه‌: نادر فه‌تحی(شوانه‌)

بۆچی 

ئه‌و له‌وێوه‌ ئاوا 

به‌ گومانەوە سه‌یرم ده‌کا؟

بڵێی ترسی له‌ من هه‌بێ؟

بڵێی پێیوابێ، من ده‌مهه‌وێ زیانێکی پێ بگه‌ێینم؟

بۆچی

ئه‌و پێیوایه‌،

من ده‌مهه‌وێ شتێکی لێ بکه‌م؟

من خۆ کارم به‌ که‌س نییه‌!

من کارم به‌ که‌س نییه‌، جگه‌ له‌وی که‌،

که‌سێك بیهه‌وێ زیانێکم پێ بگه‌ێینێ!

که‌ وابوو ئه‌گه‌ر ئه‌و پێی وابێ،

من ده‌مهه‌وێ زیانێکی پێ بگه‌ێینم،

ته‌نیا به‌و هۆیه‌یه‌، چونکه‌ ئه‌و ده‌زانێ : من زیان به‌و که‌سه‌ ده‌گه‌ێینم،

که‌ بیهه‌وێ زیانم پێ بگه‌ێینێ.

که‌ وابوو:

ئه‌و ده‌یهه‌وێ زیانم پێ بگه‌ێینێ!

که‌ وای لێ هات، هه‌ر ئێستا ده‌چم و مستێك له‌ ناو ده‌می ده‌ده‌م،

تا ئه‌و نه‌توانێ هیچم لێ بکات.

ئه‌یش!

مستی ئه‌و زۆر گورج تر بوو له‌ هی من.

ئێستا من له‌سه‌ر زه‌وی که‌وتووم.

به‌ڵام من ده‌مزانی،

که‌ ئه‌و ده‌یهه‌وێ زیانێکم پێ بگه‌ێینێ!

جارێکیتریش ترس

نووسه‌ر:  Martin Auer (مارتین ئاوه‌ر)

وه‌رگێران له‌ ئاڵمانییه‌وه‌: نادر فه‌تحی(شوانه‌)

ئێمه‌ وڵاتێکین که‌ ئاشتیی مان ده‌وێ و

هێرش بۆ سەر هیچ که‌سێک نابه‌ین

مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی که‌سێك هێرشمان بۆ بێنێت.

هه‌رکه‌س پلانی نه‌بێ

هێرش بۆ ئێمه‌ بێنێ،

هیچ جێگای مه‌ترسی نییه‌ و پێویست به‌وه‌ ناکات ترسی له‌ ئێمه‌ هه‌بێ.

هه‌ر که‌س خۆی له‌ به‌رانبه‌ر ئێمه‌دا

بپارێزێ، 

به‌ڵگه‌یه‌‌ بۆ ئه‌وه‌ی

ترسی له‌ ئێمه‌ هه‌یه‌. 

هه‌رکه‌س ترسی له‌ ئێمه‌ هه‌بێ،

به‌ڵگه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی

پلانی هه‌یه‌

هیرشمان بکاته‌ سه‌ر.

که‌وابوو زۆر روونه‌،

ئێمه‌ هێرش بۆ ئه‌و که‌سه‌ ده‌بێ ببه‌ین،

که‌ پلانمان بۆ ده‌کێشێ.

خه‌ڵکه‌ سه‌یره‌که‌ی سه‌ر گۆی میوه‌جات

نووسه‌ر:  Martin Auer (مارتین ئاوه‌ر)

وه‌رگێران له‌ ئاڵمانییه‌وه‌: نادر فه‌تحی(شوانه‌)

گۆی میوه‌جات گۆیەکی چکوولانه‌ بوو که‌ له‌ چه‌ند گوند پێکهاتبوو. له‌ هه‌ریه‌ك له‌و گوندانه‌ میوه‌یه‌ك به‌رهه‌م ده‌هێنرا. خه‌ڵکی گونده‌کان به‌ ناوی میوه‌که‌یانه‌وه‌ نێودێر کرابوون. وه‌ك: خه‌ڵکی گوندی سێو، خه‌ڵکی گوندی هه‌رمێ، خه‌ڵکی گوندی پرته‌قاڵ و خه‌ڵکی گوندی به‌هێ و ... هتد. خه‌ڵکی سێو بۆ بژیو له‌‌ کومپوتی سێو، ئاوی سێو، که‌یکی سێو و مره‌بای سێو که‌ڵکیان وه‌رده‌گرت. خه‌ڵکی هه‌رمێش له‌‌ کومپوتی هه‌رمێ، ئاوی هه‌رمێ، که‌یکی هه‌رمێ و مره‌بای هه‌رمێ بژیوان ده‌کرد. هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ش ژیان له‌ گونده‌کانی پرته‌قاڵ و به‌هێ و ئه‌وانیتردا به‌ڕێوه‌ ده‌چوو.

بۆ ماوه‌یه‌کی زۆر ژیانی خه‌ڵکی ئه‌و گوندانه‌ به‌ باشی به‌ڕێوه‌ ده‌چوو و هیچ کێشه‌یه‌کیان نه‌بوو. به‌ڵام رۆژێك له‌ ڕۆژان تاقمێك خه‌ڵکی هه‌رمێ که‌ له‌ خواردنی هه‌رمێ ماندوو ببوون، گوتیان: ده‌زانن چی؟ "ئێمه‌ ده‌بێ ببین به‌ دز!"

"دز"؟ "ئه‌وه‌ ئیتر چییه‌؟"

"زۆر ساکاره‌: به‌ ئه‌سپایی و له‌ تاریکی شه‌ودا خۆمان له‌ خه‌ڵکی سێو که‌ له‌ خه‌و دان، نزیك ده‌که‌ینه‌وه‌ و ده‌ست ده‌که‌ین به‌ لێدانیان. دواتر تا ئه‌و جێگایه‌ی بۆمان هه‌ڵده‌گیرێ، سێویان لێ ده‌دزین و گورجێك ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ گوندی خۆمان. ئه‌وکات ده‌توانین ئێمه‌ش کومپوتی سێو، ئاوی سێو، که‌یکی سێو و مره‌بای سێو بخوێن!"

"ئێ زۆر باشه‌!"،  "ئافه‌رم". خه‌لکی هه‌رمێ به‌ هاوار هاوار چه‌پڵه‌یان بۆ لێدان و گوتیان: "به‌ خوا ئه‌وه‌ کارێکی زۆر خۆشه‌!"

به‌ڵێ... بێ ئه‌وه‌ی به‌ باشی بیر له‌ داهاتووی ئه‌و کاره‌ بکه‌نه‌وه‌ به‌ ئه‌سپایی و له‌ تاریکی شه‌ودا هێرشیان برده‌ سه‌ر ماڵه‌کانی خه‌ڵکی گوندی سێو که‌ له‌ خه‌وی خۆشی خۆیاندابوون. تێروپڕیان لێ دان و تا ئه‌و جێگایه‌ی بۆیان هه‌ڵگیرا، سێویان له‌گه‌ڵ خۆیان هه‌ڵگرت و بۆی ده‌رچوون. 

خه‌ڵکی گوندی سێو زۆر ترسان و یه‌کجار په‌شۆکاو و خه‌مناك بوون. "ئه‌وه‌ چی بوو؟" به‌ یه‌کتریان ده‌گوت. کاره‌ساتی ئه‌وها تا ئێستا  نه‌قه‌وماوه‌! ره‌نگه‌ خه‌ڵکی گوندی هه‌رمێ هه‌موویان شێت بووبن؟ ده‌بێ پووره‌ مێشێ یان بنێرینه‌ لا، بۆئەوەی چاکیان کاته‌وه‌!"

پووره‌ مێشی ژنێکی پیری خوێن شیرین بوو که‌ چه‌شنە رۆنێکی سیحراوی له‌ نێوکی سێو ده‌گرت و بۆ ده‌رمانی نه‌خۆشه‌کانی گوند که‌ڵکی لێ وه‌رده‌گرت. خه‌ڵکی گونده‌که‌ متمانه‌یه‌کی زۆریان به‌ پووره‌ مێشێ هه‌بوو.

به‌ڵێ...  به‌یانی زوو پووره‌ مێشێ گۆزه‌ی پڕ له‌ ڕۆنی سیحراوی له‌گه‌ڵ خۆی هه‌ڵگرت و بۆ ده‌رمانی خه‌ڵکی گوندی هه‌رمێ وه‌ڕێ که‌وت. 

به‌ڵام لای ئێواره‌ پووره‌ مێشێ گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ گونده‌که‌ی خۆیان و گوتی: "ئه‌وان نایانهه‌وێ خۆیان ده‌رمان بکه‌ن." "هه‌ڕه‌شه‌یان لێ کردم و له‌ گونده‌که‌ی خۆیان ده‌ریان کردم."

"به‌ڕاستی ئه‌وه‌ زۆر سه‌یره‌!"، خه‌لکی سێو گوتیان، "ئێستا چی بکه‌ین؟"

"ئه‌گه‌ر ئه‌وان نه‌یانهه‌وێ خۆیان ده‌رمان بکه‌ن، وا دیاره‌ نه‌خۆش نین، به‌ڵکوو خه‌ڵکێکی تووڕه‌ و خراپن. که‌ وا بوو ئێمه‌ ده‌بێ تۆڵه‌ی خۆمانیان لێ بکه‌ینه‌وه‌!" 

"به‌ڵێ  تۆڵه‌ی خۆمان ده‌که‌ینه‌وه‌، ئێمه‌ش هێرشیان ده‌که‌ینه‌ سه‌ر و لێیان ده‌ده‌ین و هه‌رمێ کانیان ده‌دزین. ئه‌وه‌ مافی خۆمانه‌!"

خه‌ڵکی سێو هه‌موویان ده‌ستیان کرد به‌ چه‌پڵه‌ لێدان و هه‌ر که‌س له‌ لایه‌که‌وه‌ ده‌یگوڕاند و ته‌نیا له‌و ناوه‌دا پووره‌ مێشێ سه‌ری ڕاده‌وه‌شاند و زۆر په‌شێو و خه‌مناك بوو.

هه‌ر وه‌ك بڕیاریان دابوو، خه‌ڵکی سێو نیوه‌شه‌و کاتێ خه‌ڵکی هه‌رمێ له‌ خه‌وی شیرین دا بوون، هێرشیان کردنه‌ سه‌ر و تێر و پڕیان لێدان. دوایی تا ئه‌و جێگایه‌ی بۆیان هه‌ڵده‌گیرا هه‌رمێ یان له‌گه‌ڵ خۆیان هه‌ڵگرت و ده‌رباز بوون. 

"ئه‌ی چی ده‌که‌ن ئه‌گه‌ر ئه‌وانیش بۆ تۆڵه سەندنه‌وه‌‌ هه‌میسان هێرشیان کردینه‌وه‌ سه‌ر؟" پووره‌ مێشێ پرسیاری لێ کردن.

هه‌موو زۆر به‌ نگه‌رانییه‌وه‌ سه‌یری پووره‌ مێشێ یان  ده‌کرد، تا یه‌ك له‌ کوڕه‌ ئازاکانی گوند به‌ ناوی "شه‌ڕ" گوتی: "ئێمه‌ گه‌نجانی گوند ده‌بێ به‌ نۆبه‌ له‌ ده‌وری دێ گۆپاڵ به‌ده‌ست کێشك بکێشین و ئه‌گه‌ر هاتن هێرشیان ده‌که‌ینه‌ سه‌ر و تێروپڕیان لێ ده‌ده‌ین."

به‌ڵێ... کوڕانی گوند هه‌ر وه‌ك "شه‌ڕ" پێشنیاری کردبوو، گۆپاڵ به‌ ده‌ست له‌ ده‌وری گونده‌که‌یان کێشکیان ده‌کێشا. هه‌ر وه‌ك پووره‌ مێشێ پێشتر پێشبینی کردبوو، شه‌وێکیان خه‌ڵکی هه‌رمێ بۆ تۆڵه‌ سەندنه‌وه‌ هاتبوونه‌ سه‌ر گوندی سێو و له‌ پرێکدا که‌وتنه‌ به‌ر هێرشی کێشکچیان و هه‌موویان به‌ برینداری  گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ گونده‌که‌ی خۆیان.

"فه‌رموون، هه‌ر وه‌ك من گوتبووم، نیشانمان دان که‌ ئێمه‌ له‌وان زۆر به‌هێزترین!" به‌ غروورێکی زۆره‌وه‌ "شه‌ڕ" به‌ خه‌ڵکی گوندی گوت. "ئیتر پێموانییه‌ به‌و زووانه‌ بتوانن هێرشمان بکه‌نه‌ سه‌ر." 

"زۆر جوان و به‌ ڕێ وجێیه‌‌" گه‌نجانی گوند که‌ ماوه‌ی دوو حه‌وتوویه‌ك بوو کێشکیان ده‌کێشا، گوتیان. به‌ڵام ده‌زانی چییه‌، روویان کرده‌ "شه‌ڕ" و گوتیان: "ئێمه‌ ئه‌وه‌ ماوه‌ی دوو حه‌وتووه‌ به‌ شه‌و کێشك ده‌کێشین و به‌ ڕۆژ ده‌خه‌وین. له‌و ماوه‌یه‌دا هه‌موو کومپوتی سێو و که‌یکی سێو و مربای سێوه‌کانمان خواردوه‌ و کاتمان بۆ دروستکردنی خوارده‌مه‌نی نه‌بووه‌."

"که‌ وابوو ئه‌وه‌ ئه‌رکی خه‌ڵکی گونده‌که‌یه‌‌ و ده‌بێ ئەوان خوارده‌مه‌نی ئێمه‌ دابین بکه‌ن." شه‌ڕ گوتی. "چونکه‌ ئه‌وه‌ روونه‌ که‌ ئێمه‌ کێشکمان بۆ هه‌موویان کێشاوه‌!" 

له‌مه‌ به‌ولاوه‌ هه‌موو خه‌ڵکی گوندی سێو به‌شێک له‌ خوارده‌مه‌نییه‌که‌یان بۆ کێشکچییان ته‌رخان ده‌کرد. به‌شی "شه‌ڕ" له‌ هەموان زۆرتر بوو. "چونکه‌ من ده‌بێ ئاگام له‌ هه‌موویان  بێت!" "شه‌ڕ" ده‌یگوت. "من به‌رپرسیایه‌تیم له‌سه‌ر شانه‌!"  

دوای ماوه‌یه‌ك خه‌ڵکی گوندی سێو بۆڵه‌بۆڵیان لێ پیدا بوو که‌ به‌و هۆیه‌ی گه‌نجه‌کان ئیتر کار ناکه‌ن و به‌ جێی هاوکاریی گشتیی واته‌ دروستکرنی کومپوت و مربا و خوارده‌مه‌نیتر، خه‌ریکی کێشك کێشانن، خوارده‌مه‌نی وه‌ك جاران به‌شی هه‌موویان ناکات. 

"به‌ڵێ وایه‌"، "شه‌ڕ" گوتی،  "خه‌تای کێیه‌ که‌ گه‌نجه‌کانمان به‌ جێی کارکردن خه‌ریکی کێشك کێشانن؟ دیاره‌ خه‌ڵکی گوندی هه‌رمێ! که‌وابوو ده‌بێ هه‌ر خۆشیان تاوانه‌که‌ی بده‌ن!"

"شه‌ڕ" گه‌نجه‌کانی گوندی کۆ کرده‌وه‌ و هێرشی برده‌ سه‌ر گوندی هه‌رمێ که‌ جارێکیتریش لێ یان بده‌ن و هه‌رمێکانیان لێ بدزن!  به‌ڵام خه‌ڵکی گوندی هه‌رمێش کێشکچییان دانابوو و له‌ ناویاندا بوو به‌ شه‌ڕێکی زۆر قورس و گران و دوای بریندارێکی زۆر له‌ هه‌ردوك لا،‌ خه‌ڵکی سێو به‌بێ هه‌رمێ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ گوندی خۆیان. 

"شه‌ڕ" گوتی: ئێمه‌ ئەمجار ده‌بێ تۆڕ بچنین و کاتێ هێرش ده‌به‌ینه‌ سه‌ر گوندی هه‌رمێ، ده‌یهاوینه‌ سه‌ر کێشکجییه‌کان و به‌وجۆره‌ ده‌توانین زه‌فه‌ریان پێ به‌رین و ڕاو و ڕووتیان که‌ین. 

خه‌ڵکی گوندی سێو هه‌موو به‌ وته‌ی "شه‌ڕ" به‌ربوونه‌ چنینی تۆڕ و ئه‌مجاره‌ توانیان بیانشکێنن و هه‌رمێکانیان لێ بدزن.

"شه‌ڕ" به‌ سه‌ربه‌رزی‌ له‌ پێش له‌شکره‌که‌یه‌وه‌ به‌ره‌و گوند ده‌گەڕایەوە‌ و هه‌رکام له‌ لاوە‌کان ته‌لیسێکیان هه‌رمێ له‌سه‌ر شانیان دانابوو. دیاره‌ "شه‌ڕ" به‌ بێ ته‌لیس و بێ ئه‌وه‌ی‌ خۆی ماندوو بکات له‌ پێشیانه‌وه‌ ده‌ڕۆیشت، چونکه‌ ئه‌و به‌رپرسایه‌تی هه‌موویانی له‌سه‌ر شان بوو.

"شه‌ڕ" "ده‌ستووری دا که‌ هه‌رمێکان له‌ ناوه‌ڕاستی گونده‌که‌ کۆ که‌نه‌وه‌ و کۆگایه‌کی لێ دروست بکه‌ن. دواتر ئه‌مری کرد کۆگا گه‌وره‌که‌ بکه‌ن به‌ سێ به‌ش و سێ کۆگای چکووله‌ی لێ سازبکه‌ن. ئه‌و گوتی: کۆگایه‌ك له‌ مابه‌ین خه‌ڵکی گونده‌که‌دا به‌ش که‌ن، کۆگای دووهه‌م بۆ سه‌ربازه‌کانم چونکه‌ ئاوا ئازایانه‌ شه‌ڕیان کردووه‌ و کۆگای سێهه‌میش به‌ ته‌نیا بۆ خۆم چونکه‌ به‌رپرسایه‌تیی هه‌مووتانم له‌ ئه‌ستۆیه‌."

هه‌موو خه‌لکی گونده‌که‌ چه‌پڵه‌یان بۆ "شه‌ڕ" لێدا و له‌سه‌ر شانی خۆیان دانا. ته‌نیا ژنه‌ پیره‌که‌ واته‌ پووره‌ مێشێ به‌ نگه‌رانییه‌وه‌ سه‌ری ڕاوه‌شاند و گوتی: "ئه‌ی ئه‌گه‌ر خه‌ڵکی هه‌رمێش خه‌ریکی تۆڕ چنین بن، چی؟"

"من ئیتر ده‌زانم چی بکه‌ین!"، "شه‌ڕ" گوتی. "ئێمه‌ دیوارێکی به‌رز به‌ ده‌وری گونده‌که‌ماندا ده‌کێشین، که‌ ئیتر نه‌توانن هێرشمان بکه‌نه‌ سه‌ر."

به‌لێ ... خه‌ڵکی گوندی سێو مه‌جبوور کران  دیوارێکی به‌رز به‌ ده‌وری گونده‌که‌یاندا بکێشن که ئه‌وه‌ش خۆێ‌ کاتێکی زۆری لێ گرتن. 

به‌ڵام خه‌ڵکی هه‌رمێش که‌ بیستبویان گوندی سێو خه‌ریکی دیوار کێشان به‌ ده‌وری گونده‌که‌یانن، نه‌یانویست له‌وان به‌جێ بمێنن و ئه‌وانیش دیوارێکی به‌رزیان له‌ ده‌وری گونده‌که‌یان دروست کرد. خه‌ڵکی گوندی هه‌رمێ نه‌ک هەر تۆڕیان بۆ هاویشتنه‌ سه‌ر کێشکچییه‌کان چنی، به‌ڵکوو نه‌ردیوانی زۆر درێژیشیان دروست کرد تا بتوانن وه‌سه‌ر دیواره‌که‌ی گوندی سێو که‌ون. شه‌وێکیان له‌ تاریکیدا به‌ توڕ و نه‌ردیوان هێرشیان برده‌ سه‌ر گوندی سێو و ڕاو و ڕووتیان کردن.

"ئیتر به‌سه‌!" ئاغای "شه‌ر" گوتی. "ئێمه‌ ده‌بێ ده‌رسێك به‌و خوێڕییانه‌  بده‌ین که‌ تا هه‌ن له‌ بیریان نه‌چێته‌وه‌!"

"شه‌ڕ" ده‌ستووری دروستکردنی قه‌ڵایه‌کی گه‌وره‌ی دا که‌ له‌سه‌ر چه‌رخ دروستکرابێ و بتوانن له‌گه‌ڵ خۆیان ڕایکێشن. ئه‌و ده‌یهه‌ویست به‌ پاڵپێوه‌نان ئه‌و قه‌ڵایه‌ بباته‌ ته‌نیشت دیواری گوندی هه‌رمێ و له‌وسه‌ره‌وه‌ ئاور بخاته‌ ناو ماڵه‌کانیانه‌وه‌. به‌ڵام له‌و ماوه‌یه‌شدا خه‌ڵکی گوندی هه‌رمێ قۆچه‌قانییه‌کی گه‌وره‌یان بۆ پارێزگاری گونده‌که‌یان دروست کرد که‌ ده‌یانتوانی به‌ردی زۆر گه‌وره‌ی پێ حه‌واده‌ن.

له‌ شه‌وێکی تاریکدا که‌ چاو چاوی نه‌ده‌دیت، له‌شکری گوندی هه‌رمێ بۆ هێرش کردنه‌ سه‌ر گوندی سێو وه‌ڕێ که‌وت. هاوکات له‌شکری گوندی سێویش هه‌ر ئه‌و شه‌وه‌ به‌ بێ ئه‌وه‌ی بزانن که‌ هێرشیان ده‌کرێته‌ سه‌ر، که‌وتنه‌ ڕێ بۆ تۆڵه‌ سەندنه‌وه‌ له‌ گوندی هه‌رمێ. به‌و هۆیه‌ی زۆر تاریك بوو، دوو له‌شکره‌که‌ به‌ بێ ئه‌وه‌ی هه‌ست به‌ یه‌کتر بکه‌ن له‌ په‌نای یه‌کتره‌وه‌ تێپه‌ڕ بوون. کاتێك له‌شکری گوندی سێو قه‌ڵاکه‌یان له‌ په‌نا دیواری گوندی هه‌رمێ دامه‌زراند، ئاغای "شه‌ڕ" چووه‌ سه‌ر قه‌ڵاکه‌ و له‌وێوه‌ نه‌ڕاندی: "ده‌روازه‌که‌ بکه‌نه‌وه‌ و خۆ به‌ ده‌سته‌وه‌ ده‌ن، ده‌نا ته‌واوی گونده‌که‌تان لێ ده‌سووتێنین." 

لەبەرئەوه‌ی له‌شکری گوندی هه‌رمێ له‌ماڵه‌وه‌ نه‌بوون، گورجێك ده‌روازه‌که‌یان لێ کردنه‌وه‌ و ئیزنی هاتنه‌ ژووری دوژمنیان دا. کاتێکیش له‌شکری گوندی هه‌رمێ گه‌ییشتنه‌ په‌نا دیواری گوندی سێو، قۆچه‌قانییه‌ گه‌وره‌که‌یان دامه‌زراند و سه‌رکرده‌که‌یان له‌سه‌ر کوته‌ کاغه‌زێك نووسی :

"خۆتان به‌ ده‌سته‌وه‌ ده‌ن، ده‌نا گونده‌که‌تان خاپوور ده‌که‌ین!" کوته‌ کاغه‌زه‌که‌ی له‌ به‌ردێك هاڵاند و به‌ قۆچه‌قانییه‌که‌ خستییه‌ ئه‌ودیوی دیواره‌که‌‌. خه‌لکی گوندی سێو هیچ رێگایه‌کی تریان نه‌ما و ده‌روازه‌یان لێ کردنه‌وه‌. 

به‌ڵام کاتێك له‌شکری گوندی سێو ده‌ستی به‌ دزین کرد، دیتیان هیچ خوارده‌مه‌نییه‌کیان نه‌ماوه‌ته‌وه‌. ته‌نیا چه‌ند چۆر مربای هه‌رمێ و چه‌ند له‌ت که‌یکی ئیشك بوو و که‌مێكیش کومپوت که‌ هه‌مووی برشی هێنابوو. 

"ئیتر هیچمان نه‌ماوه‌ته‌وه‌"، خه‌ڵکی گوندی هه‌رمێ گوتیان. "ئێمه‌ کاتی دروستکردنی خوارده‌مه‌نیمان نه‌بووه‌ و هه‌موو کاتمان بۆ دروستکردنی که‌ره‌سه‌ی شه‌ڕ ته‌رخان کردووه‌." 

"ئێمه‌ش هیچ خوارده‌مه‌نییه‌کمان نه‌ماوه‌ته‌وه‌" خه‌ڵکی گوندی سێو به‌ له‌شکری گوندی هه‌رمێیان گوت. ئێمه‌ ته‌نانه‌ت چونکه‌ کاتمان نه‌بووه‌ سێوه‌کان له‌ داره‌کان بکه‌ینه‌وه‌، هه‌ر هه‌موویان ڕزیون و خراپ بوون. به‌داخه‌وه‌ ئێمه‌ هه‌موو کاتمان به‌ هۆی شه‌ڕه‌وه‌ گیراوه‌‌. 

"به‌زیاد نه‌بێ" سه‌رۆکی له‌شکری گوندی هه‌رمێ گوتی و ڕێی گونده‌که‌یان گرته‌به‌ر.‌ 

"به‌ جه‌هه‌ننه‌م" سه‌رۆکی گوندی سێو گوتی و ئه‌وانیش به‌ره‌و گونده‌که‌یان وه‌ڕێ که‌وتن. به‌ره‌به‌یانیی ئه‌و ڕۆژه‌ هه‌وا تازه‌ خه‌ریكبوو ڕوون ده‌بۆوه‌، هه‌ر دووك له‌شکره‌که‌ له‌ نێوه‌ی رێگا‌ تووشی یه‌کتر بوون. چونکه‌ هیچکامیان ده‌ستکه‌وتی خوارده‌مه‌نییان نه‌بوو، به‌ تووڕه‌یی به‌ربوونه‌ گیانی یه‌کتر. به‌ڵام دوو سه‌رۆکه‌که‌ ته‌نیا سه‌یریان ده‌کردن و بۆڵه‌یان ده‌هات و ئیتر ئه‌وان شه‌ڕیان نه‌کرد. کاتێك دوو له‌شکره‌که‌ هه‌موو سه‌ر و گوێلاکیان  شکا، سه‌رۆکه‌کان ده‌ستووری کشانه‌وه‌یان دا و هه‌ر که‌س به‌ له‌شکری خۆیه‌وه‌ گه‌ڕا‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌. 

رۆژی دوایی ئاغای "شه‌ڕ" خه‌ڵکی گونده‌که‌ی خۆیانی کۆ کرده‌وه‌ و گوتی: " ئێمه‌ ده‌بێ به‌ گورجی خه‌ریکی دروستکردنی خوارده‌مه‌نی بین و که‌یك و مربا و کومپوت دروست بکه‌ین. ئێمه‌ ده‌بێ زۆر زووتر له‌ دوژمن ده‌ست به‌ کار بین تا بۆ شه‌ڕی داهاتوو ئاماده‌یی باشترمان هه‌بێ!"

به‌ڵام پووره‌ مێشی گوتی: "به‌ داخه‌وه‌ نابێ و ناکرێ. ئیتر هیچ سێومان نه‌ماوه‌، چونکه‌ به‌هۆی شه‌ڕه‌وه‌ که‌س به‌ دارسێوه‌کان ڕانه‌گه‌یوه‌. سێوه‌کان هه‌موویان له‌سه‌ر زه‌وی ترشاون. بۆ دروستکردنی که‌یکیش ئارد مان نه‌ماوه‌ و به‌و شێوه‌یه‌ ناتوانین درێژه‌ به‌ ژیان بده‌ین. ئه‌گه‌ر ئاوا بچێته‌ پێش هه‌موومان له‌ برسان‌ ده‌مرین. هیچ مانایه‌کی نییه‌‌ کاتێ خوارده‌مه‌نییه‌ك له‌ گۆڕێ دا نه‌بێ دزی له‌ یه‌کتر بکه‌ین! ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ده‌مانهه‌وێ خوارده‌مه‌نی تەواومان هه‌بێ، ده‌بێ هه‌ر هه‌موومان ته‌واوی رۆژ خه‌ریکی کارکردن و لێنان و دروست کردن بین. هه‌ر وه‌كوو خه‌ڵکی گوندی هه‌رمێش پێویستییان به‌ کارکردن هه‌یه‌. له‌ دزیکردن نه‌ دار سێو شین ده‌بێ و نه‌ دارهه‌رمێ. ئێمه‌ ده‌بێ له‌گه‌ڵ گوندی هه‌رمێ ئاشت بینه‌وه‌!" 

خه‌ڵکی گونده‌که‌ لەبەرئەوه‌ی ئیتر شه‌ڕ نەمێنێ و بتوانن خوارده‌مه‌نی دروست بکه‌ن، ده‌نگی خۆیان دا به‌ پووره‌ مێشێ. 

ته‌نیا ئاغای "شه‌ڕ" زۆر تووڕه‌ و ناڕازی بوو. چونکه‌ ئه‌گه‌ر شه‌ڕ نه‌بێ، ناتوانێ ده‌ستوور بدا و به‌رپرسایه‌تی له‌ ئه‌ستۆ بگرێت. ده‌سکه‌وتێکیش لە شه‌ڕدەست نەدەکەوت که‌ به‌شێکی زۆری بۆخۆی هه‌ڵگرێ.

به‌ڵێ... ئاغای شه‌ڕ سه‌ری خۆی هه‌ڵگرت و چووه‌ گوندی پرته‌قاڵ و به‌وانی گوت: "باش گوێ راگرن. خه‌ڵکی گوندی هه‌رمێ به‌هۆی شه‌ڕه‌وه‌ هیچ خواده‌مه‌نییه‌کیان نه‌ماوه‌. زۆر دوور نییه‌ له‌ برسانه‌ شاڵاو بێننه‌ سه‌ر ئێوه‌ و لێتانده‌ن و دزیتان لێ بکه‌ن. 

خه‌ڵکی گوندی پرته‌قاڵ بە قامکێك پشت گوێچکه‌یان خوراند و گوتیان "ئێمه‌ خۆ هیچ زیانێکمان به‌وان نه‌گه‌یاندووه‌!"

"ئه‌وه‌ شه‌رت نییه‌، ئه‌وان برسین و بۆیان گرنگ نییه‌" ئاغای "شه‌ڕ" گوتی. 

"زۆر ترسناك و جێی نگرانییه‌" خه‌ڵکی گوندی پرته‌قاڵ گوتیان. "ئه‌ی ئێمه‌ ده‌بێ چ بکه‌ین؟" "ئێمه‌ هیچ کاراییه‌کمان له‌ شه‌ڕکردندا نییه‌."

"به‌ڵام ئێمه‌ زۆر باشی لێ ده‌زانین!" ئاغای شه‌ڕ گوتی. من پێشنیارێکم هه‌یه‌: به‌وهۆیه‌ی‌ ئێمه‌ له‌ گوندی خۆمان میوه‌مان زۆر نییه‌، چه‌ند سه‌وه‌ته‌یه‌کمان پرته‌قاڵ بده‌نێ، ئێمه‌ش کاتی هێرش هاوکارییتان ده‌که‌ین."

"ده‌ی باشه‌"، به‌ نابه‌دڵییه‌وه‌ خه‌ڵکی گوندی پرته‌قاڵ گوتیان. "هیچ ڕێگایه‌کیترمان بۆ نه‌ماوه‌ته‌وه‌!"

ئاغای شه‌ڕ گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ گونده‌که‌ی خۆیان و رووی کرده‌ خه‌ڵکی گونده‌که‌ و گوتی: "ئه‌گه‌ر هه‌ر ئێستا خه‌ریکی کارکردن بین، ساڵێك ده‌خایێنێت تا دارسێوه‌کانمان به‌ر بێنن. ئه‌دی چلۆن ده‌تانه‌وێ تا ساڵێکیتر ژیان بکه‌ن؟ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ رێگای ئاشتی بگرینه‌ به‌ر، ده‌بێ تا ساڵیکیتر هه‌ر برسی بین.  به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئێمه‌ له‌گه‌ڵ خه‌ڵکی گوندی پرته‌قاڵ به‌ره‌یه‌ك ساز که‌ین بۆ به‌ربه‌ره‌کانی دژبه‌ گوندی هه‌رمێ، ده‌توانین هه‌ر ئێستا پرته‌قاڵمان بۆ خواردن هه‌بێ و مه‌جبوور نین ساڵێك برسێتی بکێشین."

"به‌ڵێ، ئاوا زۆر باشتره‌" لاوانی گونده‌که‌ که‌ له‌ شه‌ڕه‌کانی پێشوو ماندوویان حه‌سابۆوه‌، گوتیان. "ئێمه‌ شه‌ڕمان زۆر پێ باشتره‌ هه‌تا چاندنی داری میوه‌."  

خه‌ڵکانی تری گونده‌که‌ش به‌ قامکێك پشت سه‌ریان خوراند و گوتیان: "ساڵێکی ته‌واو برسی بمێنین! کێ ده‌توانێ ساڵێك خۆی برسی ڕابگرێ؟" به‌و‌هۆیه‌ زۆربه‌یان ده‌نگی خۆیان به‌ ئاغای "شه‌ڕ" دا.  تانیا له‌و ناوه‌دا پووره‌ مێشێ سه‌ری خۆی ڕاده‌وه‌شاند.

له‌و ماوه‌یه‌دا که‌ خه‌ڵکی گوندی سێو به‌ مه‌به‌ستی رێكکه‌وتن له‌گه‌ڵ خه‌ڵکی گوندی پڕته‌قاڵ دژ به‌ خه‌ڵکی گوندی هه‌رمێ ، خه‌ریکی خۆ ئاماده‌کردن بوون ، خه‌ڵکی هه‌رمێ و خه‌ڵکی پرته‌قاڵ ببوونه‌ به‌ره‌یه‌ك و رێککه‌وتبوون. هه‌موو خه‌ڵکه‌کانی تری ناوچه‌که‌ش دیواریان به‌ ده‌وری گونده‌کانیان دا کێشابوو و تۆڕ و نه‌ردیوان و قۆچه‌قانی و زۆر که‌ره‌سه‌ی تری شه‌ڕیان بۆ پارێزگاری له‌ خۆیان ئاماده‌ کردبوو. دوای ماوه‌ی ساڵێك به‌ هۆی سه‌رقاڵ بوون به‌ ته‌وه‌ری شه‌ڕه‌وه‌ و ئه‌وی‌ که‌ وه‌ك جاران ئیتر خه‌ریکی ئاماده‌کردنی خوارده‌مه‌نی نه‌بوون، له‌ سه‌ر هه‌موو گۆی خوارده‌مه‌نی،  نه‌ هیچ خوارده‌مه‌نییه‌ک ‌ما و نه‌ هیچکه‌سیش ئیتر دزی ده‌کرد. 

دوای ئه‌و کاره‌ساته‌ پووره‌ مێشێ ته‌واوی ژنانی گونده‌کانی گۆی خوارده‌مه‌نی له‌ جێگایه‌ك کۆ کرده‌وه‌ و پێی گوتن:

"ئا بەم شێوه‌یه‌ ئیتر ناتوانین درێژە بەژیان‌ بده‌ین. له‌ شه‌ڕکردن و دزی کردن نه‌ داری سێو شین ده‌بێ و نه‌ داری هه‌رمێ و نه‌ داره‌کانیتر. بۆ درێژه‌دان به‌ ژیان و داهاتووی مناڵه‌کانمان هه‌ر وه‌ك له‌هه‌موو کۆمه‌ڵگایه‌کدا باوه‌، دەبێ که‌سانێک کاربکەن و خواردەمەنی ئاماده‌ بکەن. لەبەر ئەوەی ئێمه‌ ده‌بێ هه‌موومان کار بکه‌ین بۆ به‌ڕێوه‌بردنی ژیانمان، ئیتر شه‌ڕ کردن و دزی له‌یه‌کتر کردن مانای نامێنێ. تۆڕ و قۆچه‌قانی و دیوار و که‌ل و په‌لی شه‌ڕ زگی ئێمه‌ تێر ناکه‌ن. 

"گوته‌کانت زۆر ڕاستن"  ژنانی به‌شدار له‌ کۆبوونه‌وه‌که‌ گوتیان. 

"که‌ وابوو، به‌ پیاوه‌کانتان بڵێن، قۆڵی لێ هه‌ڵماڵن و هه‌رچی زووتر بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ناو مه‌زراو باغ و جێگای کاره‌کانیان. ده‌نا به‌و شێوه‌یه‌ هه‌ر هه‌موومان له‌ برسانه‌ ده‌مرین.

"به‌ چاوان" هه‌موو ژنه‌کان پێکه‌وه‌ گوتیان.

به‌ڵێ... پیاوه‌کان دوای ئەوەی داوای لێ بوردنیان له‌ ژنه‌کان کرد، قۆڵیان ڵێ هه‌ڵماڵی و ده‌ستیان کرده‌وه‌ به‌ کارکردن و گوتیان ئیتر ناهێڵین کاره‌ساتی وا دووپات بێته‌وه‌ و ئاشتی و ئارامی گه‌ڕایه‌وه‌ سه‌ر گۆی خوارده‌مه‌نی. دوای ماوه‌ی دوو تا سێ ساڵ کارکردن، هه‌موو گونده‌کان به‌ ڕادەی پێویست و زیاتر له‌ پێویستیش خوارده‌مه‌نییان هه‌بوو. خۆارده‌مه‌نی هێنده‌ زۆر ببوو که‌ ژنانی هه‌رکام له‌ گونده‌کان کومپوت و مره‌با و که‌یک و میوه‌ی خۆیان بۆ گونده‌کانیتریش ده‌نارد. 

لەبەر ئەوەی ماوه‌یه‌کی زۆر ئاشتی و ئارامی گه‌ڕابۆوه‌ ناو گونده‌کان و هه‌موو‌ به‌شدارانی کۆمه‌ڵگا کاریان ده‌کرد، کاتێکی زۆریشیان بۆ ده‌ماوه‌ که‌ بیر له‌ چاکسازی ناو کۆمه‌ڵگا و دروستکردن و دۆزینه‌وه‌ی که‌ره‌سه‌ بۆ ژیانی باشتر بکه‌نه‌وه‌. بۆ وێنه‌ که‌ره‌سه‌ی میوه‌ له‌دار کردنه‌وه‌یان دروست کرد‌ که‌ ئیتر مه‌جبوور نه‌بن به‌ سه‌ر داره‌کاندا هه‌ڵڕوسکێن. هه‌رچی که‌ره‌سه‌ی تازه‌ دروست دەبوو،‌ به‌و ئه‌ندازه‌یه‌ش کاتی پیاسەکردنیان زیاتر ده‌بوو‌. 

به‌ڵام رۆژێك له‌ ڕۆژان ئاغای "شه‌ڕ" که وا دیاربوو‌ له‌و ماوه‌یه‌دا زگی زۆر تێر ببوو، رووی کرده‌ خه‌ڵکی گوندی سێو و گوتی:  "ئاوا نابێ، که‌ ئێمه‌ به‌هۆی ئه‌و که‌ره‌سانه‌وه‌ نیوه‌ی رۆژ بێکار و ته‌وه‌زه‌ل دابنیشین. ئه‌ی چی بکه‌ین، ئه‌گه‌ر خه‌ڵکی گوندی هه‌رمێ به‌سه‌رماندا زاڵ بن و مه‌جبوورمان بکه‌ن ئه‌و "نیوه‌ڕۆژه‌مان" بۆ ئه‌وان کار بکه‌ین؟ خه‌ڵکی گوندی هه‌رمێ وه‌ك من بزانم چه‌قۆیه‌کیان دروست کردووه‌ که‌ به‌ راحه‌تی پێستی هه‌رمێ پاك ده‌کات. ئه‌وه‌ جێی مه‌ترسییه‌کی یه‌کجار گه‌وره‌یه‌، چونکه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وان له‌ داهاتوودا کاتیان زیاتر بێت، به‌رده‌بنه‌ دروستکردنی که‌ره‌سه‌ی شه‌ڕ و خۆیانی پێ به‌ هێز ده‌که‌ن. که‌ وابوو ئێمه‌ش ئه‌و نیوه‌ڕۆژه‌ی وا کارمان نییه‌ نابێ خۆمان به‌ یاری کردن و خۆشگوزه‌رانی و گێڕانه‌وه‌ی مه‌ته‌ڵ و چیرۆك و مێژووه‌وه‌ بخافڵێنین. ئێستا کاتمان هه‌یه‌ که‌ خۆمان به‌ هێز بکه‌ین و بۆ دواڕۆژ، خۆمانی پێ بپارێزین. ئێمه‌ ده‌بێ هه‌موو که‌ره‌سه‌ مودێرنه‌کانمان هه‌بێ بۆ ئه‌وه‌ی که‌س نه‌وێرێ خۆمان لێبدات. 

به‌و گوتانه‌ی ئاغای "شه‌ڕ" هێنده‌ی نه‌مابوو که‌ هه‌میسان هه‌مووشتێك له‌ سه‌رڕاوه‌ ده‌ستپێبکرێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر. ...

... ئه‌گه‌ر پووره‌ مێشێ هه‌ڵنه‌ستابایه‌ و له‌ ده‌می ئاغای "شه‌ڕ" ی نه‌دابایه‌. ئاغای "شه‌ڕ" له‌ جێگای خۆی به‌ ئارامی دانیشت و ده‌می خۆی به‌ست و ئیتر وشه‌یه‌کیشی لێ نه‌بیسترا. 

کاتێك سه‌ربازه‌کان هاتن

نووسه‌ر:  Martin Auer (مارتین ئاوه‌ر)

وه‌رگێران له‌ ئاڵمانییه‌وه‌: نادر فه‌تحی(شوانه‌)

کاتێك سه‌ربازه‌کان هاتن، ئێمه‌ خۆمان له‌ ده‌ره‌وه‌، له‌ ئه‌شکه‌وتێکی ناو بیاباندا شاردبۆوه‌. هه‌نبانه‌یه‌کی پڕ له‌ ئاوی‌ لە پێستی بزن دروستکراو، چه‌ند نان و چه‌ند هه‌نجیرێکمان پێ بوو. ئه‌وه‌ هه‌موو ئه‌و شتانه‌ بوون که‌ له‌گەڵ خۆمان بردبوومانن. دوو بزن مان هه‌بوو که‌ به‌جێمان هێشتبوون. من زۆر خه‌مناك بووم، چونکه‌ باوه‌گه‌وره‌ گوتی:‌ "پێموانییه‌ ئیتر بزنه‌کانمان ببینینه‌وه‌. سه‌ربازه‌کان ده‌یانکووژنه‌وه‌ و ده‌یانخۆن." دایکم هێدی و له‌سه‌ر خۆ‌ ده‌گریا، به‌ڵام به‌و حاڵه‌شەوە شیری بە مناڵه‌ چکووله‌که‌مان ده‌دا بۆ ئه‌وه‌ی نه‌گری و شاراوگەکە‌مان لێ لەقاو نەدات‌. من ده‌مزانی نابێ بگریم، چونکه‌ من ئیتر کیژۆڵه‌یه‌کی گه‌وره‌ بووم و باوه‌ گه‌وره‌ پێی گوتبووم هه‌ر وه‌ك مرۆڤێکی گه‌وره‌ له‌ هه‌مووشتێك تێده‌گه‌م. من زۆر به‌ ئەسپایی له‌گه‌ڵ باوه‌گه‌وره‌ ده‌دوام. له‌ پرێکدا باوه‌گه‌وره‌ ده‌نگێکی له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌شکه‌وته‌که‌ گوێ لێ بوو و ده‌بوایە منیش بێده‌نگ بم بۆئه‌وه‌ی باشتری گۆێ لێ بێت. 

"بۆچی سه‌ربازه‌کان ده‌بێ بزنه‌کانمان بکووژن"، من به‌ سه‌برا پرسیارم له‌ باوه‌ گه‌وره‌ کرد. "ئه‌وان شیری بزنیان پێ خۆش نییه‌؟"

"بابه‌که‌م، دیاره‌ شیریان پێ خۆشه‌، به‌ڵام گۆشتیان پێ خۆشتره‌. چونکه‌ پێموانییه‌ سه‌ربازه‌کان ئیزنی خواردنی‌ بزنه‌کانی  حه‌مه‌ پاشایان هه‌بێت. 

"مه‌گه‌ر حه‌مه‌ پاشا پاشای ئێمه‌ نییه‌؟"

"به‌ڵێ، وا ده‌ڵێن."

"ئه‌گه‌ر بزنه‌کانمان له‌گه‌ڵ خۆمان هێنابایه‌، سه‌ربازه‌کان نه‌یانده‌توانی بیانخۆن."

"ئه‌گه‌ر بزنه‌کانمان له‌گه‌ڵ بایه‌، ره‌نگه‌ جێی شاردنه‌وه‌که‌مان لێ ئاشکرا بوایه‌‌‌. به‌ڵام پێموایه‌ بۆ ئێمه‌ هیچ جیاوازییەکی نه‌ده‌بوو بزنه‌کانمان له‌ لایه‌ن سه‌ربازه‌کانی حه‌مه‌ پاشاوه‌ بخورێن یا سه‌ربازه‌کانی عه‌به‌ پاشاوه‌."

" ئه‌گه‌ر عه‌به‌ پاشا ئه‌و شه‌ڕه‌ بباته‌وه‌، سه‌ربازه‌کانی ئه‌و ئێمه‌ ناکووژن؟"

"نا ڕۆڵه‌ گیان، ته‌نیا جیاوازی ئه‌وه‌یه‌، ئه‌گه‌ر شه‌ڕ کۆتایی بێ، و عه‌به‌ پاشا شه‌ڕه‌که‌ بباته‌وه‌ لەجیاتی ئه‌وه‌ی‌ ماڵیات به‌ حه‌مه‌ پاشا بده‌ین، ده‌بی ماڵیاته‌که‌ بده‌ین به‌ عه‌به‌ پاشا."

"ئاخه‌ باشه‌، مه‌گه‌ر حه‌مه‌ پاشا شای فه‌رمی و یاسایی خۆمان و باوکی وڵات نییه‌؟ مه‌گه‌ ئه‌و باوکی هه‌موومان نییه‌؟" 

"به‌ڵێ ئه‌وان خۆیان واده‌ڵێن، به‌ڵام ئه‌وه‌ قسه‌ی کلیسایه‌‌‌. پێش ئه‌وه‌ی حه‌مه‌ پاشا ببێته‌ شای ئێمه‌، پاشایه‌کی دیکەمان به‌ ناوی خله‌ پاشا هه‌بوو و ده‌بوو هه‌موومان بۆ سڵامه‌تی ئه‌و له‌ کلیسا دۆعا بکه‌ین. دواتر خله‌ پاشا و حه‌مه‌ پاشا نێوان ناخۆشییان لێ په‌یدابوو، چونکه‌ خله‌ پاشا جنێوی نامووسی به‌ حه‌مه‌ پاشا دابوو. شه‌ڕێکی مه‌زن لە ‌نێوانیاندا سەری هەڵدا و تیایدا‌ سپای حه‌مه‌ پاشا به‌سه‌ر سپای خله‌ پاشادا زاڵ بوو، خله‌ پاشا کوژراو و وڵاته‌که‌ی له‌ لایه‌ن حه‌مه‌ پاشاوه‌ داگیر کرا."

"مه‌گه‌ر خله‌ پاشا سووکایه‌تی به‌ شه‌ڕافه‌تی حه‌مه‌ پاشا نه‌کردبوو؟"

"به‌ڵی، وا ده‌ڵێن.‌"

"بابه‌گه‌وره‌، پێتوانییه‌ حه‌مه‌ پاشا مافی خۆی ‌بووبێت‌ به‌رگری له‌ شه‌ڕافه‌تی خۆێ بکات؟"

به‌ڵێ، له‌ ناو شایه‌کاندا وا‌ باوه‌...   وایه‌."

"باوه‌ گه‌وره‌ گیان تۆ له‌سه‌ر شه‌ڕافه‌تی خۆت به‌ شه‌ڕ نایه‌یت؟"

"ئێمه‌ی وه‌رزێر و زه‌حمه‌تکێش ڕێی ئه‌وه‌مان نییه‌ به‌رگری له‌خۆمان بکه‌ین. له‌مڕۆ دا ئه‌وه‌ ته‌نیا مافی ئه‌شڕاف و ئه‌عیانه‌ و ئه‌گه‌ر قەشەیەکی کلیسا به‌ هۆی نه‌دانی دانه‌وێڵه‌ و باج لەکاتی خۆیدا، ناوەنیتکەی 'به‌رازی ته‌مبه‌ڵ' م پێبدات، ناتوانم له‌خۆم به‌رگری بکه‌م و ئه‌گه‌ریش ته‌نیا هه‌وڵی ئه‌و کاره‌ بده‌م، ده‌توانێ و ئیزنی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ ده‌ستوور بدا که‌ تا ڕاده‌ی مردن دارکاریم بکه‌ن و به‌ قامچی لێم ده‌ن. به‌ڵام بۆ شا ئه‌وه‌ شتێکی ئاساییه‌ که‌ له‌سه‌ر شه‌ڕافه‌تی خۆی هه‌زاران که‌س به‌ کوشتن بدات." 

"بۆچی شا مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ له‌خۆی به‌رگری بکات و وه‌رزێر که‌ ئه‌و هه‌موو زه‌حمه‌ت و کوێره‌وه‌رییه‌ ده‌کێشێ، نا؟"

"ئاخ ڕۆله‌ گیان، شا ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌ و له‌شکری له‌به‌ر ده‌ست دایه‌ و ئه‌گه‌ر شایه‌کی تر سووکایه‌تی پێ بکات له‌شکره‌که‌ی ده‌نێرێته‌ سه‌ر و شه‌ڕی له‌گه‌ڵدا ده‌کات. جاری وا هەیه‌ له‌و شه‌ڕه‌دا گیانی خۆی به‌خت ده‌کات و جاری واش هه‌یه‌‌ شایه‌که‌ی تر ده‌کووژرێ و وڵاته‌که‌ی له‌ لایه‌ن ئه‌میانه‌وه‌ زه‌وت ده‌کرێ و دەخرێتە سەر‌ ناوچه‌ی فەرمانڕەواییه‌که‌ی. 

شا دۆڕاوه‌که‌ ئاگای لێ نابێ که‌ ده‌کرێ مرۆڤ بۆ به‌رگری له‌ شه‌ڕافه‌تی گیانی به‌خت بکات، چونکه‌ ئه‌و ئیتر مردووه‌. شا سه‌رکه‌وتووه‌که‌ش بۆی ده‌بێته‌ ئه‌زموون که‌ به‌رگری له‌ شه‌ڕافه‌ت شتێکی باشه‌. کاتێك باوه‌ گه‌وره‌ی من گه‌نج بووه‌، له‌و دۆڵه‌ بچووکه‌ی ئێمه‌ ئه‌مڕۆ لێی ده‌ژین نزیکه‌ی سی شا فەرمانڕەواییان ‌کردوە. ئێستا پێنجی گه‌وره‌ حکوومه‌ت ده‌که‌ن."

"چونکه‌ شاکان شه‌ڕیان له‌ نێواندا بووه‌؟ چۆنکه‌ شه‌ڕافه‌تیان له‌ ژێر پرسیاردا بووه‌؟"  

"بابه‌که‌م، هه‌میشه‌ بیانوویه‌کی له‌و چه‌شنانه‌یان بۆ شه‌ڕ هه‌ڵاییساندن هه‌بووه‌."

"ئه‌دی هه‌میشه‌ هه‌ر ئاوا بووه‌؟ شه‌ڕ هه‌میشه‌ هه‌ر هه‌بووه‌، بۆ ئه‌وه‌ی ناوچه‌ی حوکمکردنیان گه‌وره‌ و گه‌وره‌تر ببێته‌وه‌؟"

"رۆڵه‌ گیان، به‌ باشی نازانم"، باوه‌ گه‌وره‌ گوتی "باوه‌ گه‌وره‌ی من ده‌یگوت: زۆر له‌مه‌وبه‌ر و له‌ سەردەمی کۆندا، کۆمه‌ڵگا شای نه‌بووه‌ و هه‌مووان هه‌ر وه‌رزێر و زه‌حمه‌تکێش بوون." ئه‌و ده‌یگوت، "هه‌موو خه‌ڵک له‌ گوندی چکووله‌ و گه‌وره‌دا ده‌ژیان و هیچ شتێکیان سه‌باره‌ت به‌ شه‌ڕ نه‌ده‌زانی." من پێموایه‌ ئه‌و قسانه‌ی باوه‌ گه‌وره‌م زۆر ڕاست بوون. له‌به‌ر چی ده‌بوو خه‌ڵکی له‌گه‌ڵ گوندی جیرانیان شه‌ڕ بکه‌ن؟ له‌به‌ر چی ده‌بوو زه‌وی یه‌کتر داگیر بکه‌ن؟ وه‌رزێر ته‌نیا پیویستی به‌ هێنده‌ زه‌وی هه‌یه‌ که‌ فریای کێڵان و چاندنی بکه‌وێ و خۆی و بنه‌ماڵه‌که‌ی پێ به‌خێوبکات. ئه‌وه‌ جێی باوه‌ڕه‌ که‌ هیچ وه‌رزێرێک کاتی ئه‌وه‌ی نییه‌ ‌ له‌سه‌ر زه‌ویه‌کی گه‌وره‌ کار بکات که‌ نه‌توانی که‌ڵك له‌ هه‌مووی وه‌ربگرێ،. ره‌نگه‌ به‌ پێی کات بنه‌ماڵه‌کان گه‌وره‌تر ببوونه‌وه‌ و به‌ هۆی زۆر بوونی ئه‌ندامانی بنه‌ماڵه‌کان پێویستییان به‌ زه‌وی زۆرتر بووبێت، به‌ڵام بۆ ئه‌و کاره‌ بڵێی هێرشیان بردبێته‌ سه‌ر جیرانه‌کانیان و زه‌وییه‌که‌یان زه‌وت کردبێ؟ من باوه‌ڕ ناکه‌م. 

من پیموایه‌ لەجیاتی شه‌ڕ کردن له‌سه‌ر زه‌وی و گیان لە مەترسی هاویشتن، زیاتر وابووە کە زه‌وییه‌کانیان به‌ دڵفره‌وانییه‌وه‌ له‌ نێوان خۆیاندا به‌ش کردووه‌. ئه‌گه‌ریش شه‌ڕیان له‌سه‌ر داگیر کردنی زه‌وی بووبێت ده‌بێ ئه‌و شه‌ڕه‌ زۆر زوو کۆتایی پێ هاتبێت، کاتێك زه‌وی کافییان بۆ کێڵان و چاندن هه‌بووبێ. ته‌ماحی مرۆڤی ئه‌وزه‌مان زۆر نه‌بووه‌ چونکه‌ ده‌یانزانی که‌ ته‌نیا خۆیان ده‌بێ له‌سه‌ر زه‌وییه‌که‌ ئیش بکه‌ن. به‌ڵام ته‌ماحی شا کۆتایی نایه‌‌ت." 

"به‌ هه‌ڵسه‌نگاندن له‌گه‌ڵ وه‌رزێر، شا گیان له‌به‌رێکی تره؟" من پرسیارم کرد، "ره‌نگه‌ ئه‌وان چه‌شنە بوونەوەرێکی تر بن، وه‌ك چۆن بزن مه‌ڕ نییه‌؟"

"نا من باوه‌ڕم به‌وه‌ نییه‌"، باوه‌ گه‌وره‌ گوتی، "ئه‌گه‌ر تۆ کوڕی وه‌رزێرێك وه‌ك شا گه‌وره‌ بکه‌ی و وه‌ك شا ڕای بهێنی، هه‌موو ئه‌و کارانه‌ ده‌کات که‌ شایه‌ك ده‌یکا." 

"باشه‌ ئه‌ی بۆچی شا جیاوازییان هه‌یه‌؟"

"چونکه‌ شێوه‌ی به‌ڕێوه‌چوونی ژیانیان جیاوازی هه‌یه‌؛ با‌وه‌ گه‌وره‌م ده‌یگوت، کاتی زوو و زۆر کۆن هاوسەردەم له‌گه‌ڵ وه‌رزێر، ڕاوچیش هه‌بوون. ئه‌وانێش وه‌ك وه‌رزێر له‌سه‌ر زه‌وی هیچ شه‌ڕێکیان له‌گه‌ڵ یه‌کتر نه‌کردووه‌. هه‌رکام له‌و گرووپه‌ ڕاوچییانه‌ جیگای تایبه‌تیی خۆیان بووه‌ بۆ ڕاوکردن و هیچ پێویستییان به‌ جێگایه‌کی گه‌وره‌ نه‌بووه‌. 

به‌ڵام رۆژگارێک هاتووه‌‌ که‌ به‌ره‌ به‌ره‌ که‌ش و هه‌وا ویشکتر بووه‌ و لێره‌واره‌کان بچووکتر بوونه‌ته‌وه‌ و ئاژه‌ڵه‌کانی ناو لێره‌واریش که‌متر بوونه‌ته‌وه‌. به‌و بۆنەیەوە ڕاوچییه‌کان سەرنجیان بۆ ژیانی وه‌رزێری ڕاکشاوه‌، له‌ جێگایه‌کی تایبه‌ت نیشته‌جێ بوون و که‌ڵكیان له‌ ئاژه‌ڵی ماڵی وه‌ك بزن و مه‌ڕ و به‌راز وه‌رگرتووه‌ و به‌ بێ ئه‌وه‌ی کۆچ بکه‌ن‌ بژیوی ژیانیان له‌‌ دانه‌وێڵه‌ی ساڵانه‌ دابین کردوه‌. ڕاوچییه‌کان ده‌ستیان به‌ دزی کردن و راو و رووتی‌ وه‌رزێر کردوه‌ و ئه‌گه‌ر وه‌رزێره‌کان به‌رگرییان لێ بکردبایه‌ن، ده‌کوژران چونکه‌ ڕاوچییه‌کان کاری ڕۆژانەیان کوشتن بوو، باشتر ده‌یانتوانی له‌ چه‌ك و چۆڵ‌ که‌ڵك وه‌ربگرن. 

به‌ره‌ به‌ره‌ راوچییه‌کان به‌و راستییه‌ش گه‌یشتوون که‌ نابێ هه‌موو وه‌رزێره‌کان له‌ناو به‌رن ده‌نا هیچیان بۆ خواردن نامێنێ و له‌ برسان ده‌مرن. دوای ماوه‌یه‌ك تاقمێك ژیر له‌ ناو ڕاوچییه‌کان هه‌ڵکه‌وتوون که‌ له‌گه‌ڵ وه‌رزێره‌کان پێك هاتوون و گوتوویانه‌:  "ئه‌گه‌ر ساڵانه‌ بژیویان دابین بکرێ، له‌ هێرش بردنه‌سه‌ری دزه‌کانی تر بۆ سه‌ر ماڵ و گیانیان، پارێزگارییان لێ ده‌که‌ن." به‌و شێوه‌یه‌ ڕاوچییه‌کان بوونه‌تە هۆی پێکهاتنی شه‌ڕکه‌ر و شه‌ڕکه‌ره‌ زۆر به‌ جه‌رگه‌کانیش ده‌بوونه‌ شای ناوچه‌کان.

خاوه‌ن زه‌وی بوون بۆ شا، جیاوازتر بووه‌‌ تا بۆ وه‌رزێر. شا خۆی له‌سه‌ر زه‌وی کارناکات و بۆ ئه‌و کاره‌ وه‌رزێری هه‌یه‌ که‌ شیر و ماست و گۆشت و که‌ره‌ و خوری و هه‌موو پێداویستییه‌کانی تری ژیانی دابین بکات. دیاره‌ ئه‌و شتانه‌ ته‌نیا بۆ شا نه‌بوون‌ و به‌شێکی بۆ سه‌ربازه‌کان و پیاوه‌ ئایینییه‌کانیش بووه‌ که‌ پشتیوانیان له‌ شا ده‌کرد. به‌شێکیش بۆ ئاسنگه‌ره‌کان بوو‌ه‌ که‌ شمشیر و نیزه‌ و که‌ره‌سه‌ی شه‌ڕیان دروست کردووه‌. به‌شێکیش بۆ ئه‌وانه‌ بووه‌ که‌ کاخ و سه‌را و دیواری به‌رزیان بۆ دروست کردوون. شا پێویستی به‌ ته‌واوی ئه‌وانه‌ هه‌بوو‌ بۆ ئه‌وه‌ی وڵاتێکی زیاتری پێ داگیر بکات و ناوچه‌ی فەرمانڕەواییه‌که‌ی پێ گه‌وره‌تر بکاته‌وه‌."

"که‌ وابوو هیچ شه‌ڕێك نه‌ده‌بوو ئه‌گه‌ر شا نه‌بایه‌؟" من پرسیارم کرد.

"ئه‌گه‌ر هیچ خه‌ڵکێك نه‌بایه‌ وه‌ك زاروو‌ ژیانیان له‌ کارکردنی خه‌ڵکانیتر دابین کردبایه‌،  ئه‌وکات شه‌ڕکردن وه‌ك ئه‌مڕۆ بێ کۆتایی نه‌ده‌بوو. ره‌نگه‌ هیچ کاخ و قه‌ڵایه‌كیش نه‌بوایه‌، چونکه‌ به‌ هۆی ئاسایی بوونی خه‌ڵکییه‌وه‌، که‌س دروستکردنی شتی وای له‌ باری داراییه‌وه‌ بۆ گونجاو نه‌ده‌بوو. ره‌نگه‌ فه‌ڕشه‌کان که‌متر ره‌نگیان بایه‌ و خه‌ڵکی له‌سه‌ر زه‌وی رووت بخه‌وتبایه‌ن و لێره‌ و له‌وێ ناکۆکییه‌کی بچووك له‌ نێوان به‌شدارانی کۆمه‌ڵگادا هەبوایه‌، به‌ڵام ئه‌وانه‌ به‌ ئه‌رخه‌یانییه‌وه‌ زۆر زوو کۆتاییان پێ ده‌هات."

"که‌وابوو شه‌ڕ کردن هه‌رگیز کۆتایی نایه‌؟" من پرسیارم له‌ باوه‌ گه‌وره‌ کرد.

"ره‌نگه‌ دوای هه‌زاران ساڵ، ئه‌و کاته‌ی ته‌واوی دنیا بووبێته‌ ته‌نیا ناوچه‌یه‌كی حوکمرانی."

"به‌ڵام ئه‌دی بۆچی ناتوانین وه‌ك سەردەمەکانی پێشوو ژیان بکه‌ین، ئه‌وکاتانه‌ی وا شا نه‌بوون؟

"نا ئیتر ناتوانین وه‌ك سەردەمی زوو بژین‌"، باوه‌ گه‌وره‌ گوتی. "شتی وا چۆن ده‌بێ؟ سه‌ربازه‌کانی شا تا ژێر ددانیان به‌ چه‌ك و که‌ره‌سه‌ی شه‌ڕ‌ تەیارکراوە و ئێمه‌ش له‌ به‌رانبه‌ریان دا هیچمان نییه‌‌؟"

"به‌ڵام ئه‌گه‌ر هه‌موو وه‌رزێرانی جیهان بێنه‌ سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ که‌ ئیتر شا و سه‌ربازه‌کانی به‌خێو نه‌که‌ن چی؟"

"شتی وا نابێ"، باوه‌ گه‌وره‌ گوتی. "کێ ده‌توانی برووسکه‌ بۆ هه‌موو وه‌رزێرانی ئه‌م جیهانه‌‌ بنێرێ و دژ به‌و زارووانه‌ یه‌کیان بکات ؟"

کاتێك سه‌ربازه‌کان هه‌موویان کشابوونه‌وه‌، گونده‌که‌ خاڵی ببوو. ئاژه‌ڵه‌کان یا کووژرابوون یا له‌گه‌ڵ خۆیان بردبوویانن. هه‌موو دانه‌وێڵه‌کانیان سووتاندبوو. ته‌نانه‌ت جه‌نجه‌ڕ و گاسن و که‌ره‌سه‌کانی کێڵانی زه‌ویشیان له‌گه‌ڵ خۆیان بردبوو. دواتر باوه‌گه‌وره‌ پیشانی داین  چلۆن له‌ چۆمی ماسی بگرین و له‌ کام گیا بۆ خواردن که‌ڵك وه‌رگرین. هه‌رچۆنێك بێت به‌سه‌ر ئه‌و ویشکساڵییه‌دا زاڵ بووین. کاتێك باران باری، ده‌شت و زه‌وی ژیانه‌وه‌ و ئه‌و دانه‌وێڵانه‌ی ساڵی پێشوو کاتی خه‌رمان که‌وتبوونه‌ سه‌ر زه‌وی هه‌میسان شین بوونه‌وه‌. به‌ره‌ به‌ره‌ زه‌وی و ژیانمان ژیانده‌وه‌. دایکم مرد و دواتریش باوه‌ گه‌وره‌ به‌جێی هێشتین. برا چکووله‌که‌شم له‌گه‌ڵ کچێكی گوندی جیران گونده‌که‌مان زه‌ماوه‌ندی کرد و منداڵێکیان بوو. 

رۆژێك له‌ ڕۆژان سه‌ربازه‌کان دیسان هاتنه‌وه‌.

دوو شه‌ڕکه‌ر

نووسه‌ر:  Martin Auer (مارتین ئاوه‌ر)

وه‌رگێران له‌ ئاڵمانییه‌وه‌: نادر فه‌تحی(شوانه‌)

دوو شه‌ڕکه‌ر له‌گه‌ڵ یه‌کتر به‌شه‌ڕ ده‌هاتن. یه‌کیان زۆر گه‌وره‌ و درێژ بوو، ئه‌ویتریان قه‌ڵه‌و; یه‌کیان قورس، ئه‌ویتریان چیڕ; یه‌کیان زۆر به‌هێز و ئه‌ویتریان بێ به‌زه‌یی. 

به‌هێزه‌که‌ مستێکی له‌ که‌پۆی بێ به‌زه‌ییه‌که‌ دا. ‌ هاوکات هه‌ستی پێ کرد و له‌به‌رخۆیه‌وه‌ گوتی: ‌ که‌پۆی ئه‌ویش هه‌ر وه‌ك هی من وایه!

بێ به‌زه‌ییه‌که‌ هه‌موو په‌راسووه‌کانی به‌هێزه‌که‌ی شکاند. ئه‌ویش‌ هه‌ستی پێ کرد و له‌به‌رخۆیه‌وه‌ گوتی: په‌راسووه‌کانی ئه‌و هه‌ر وه‌ك هی خۆم وایه‌ و ده‌شکێن.

له‌پڕێکدا به‌هێزه‌که‌ قامکی به‌ چاوی بێ به‌زه‌ییه‌که‌ دا کرد و ده‌ریهێنا. ‌ هه‌ستی پێ‌ کرد و به‌ خۆی گوت: چاوه‌کانی ئه‌ویش  نه‌رم و ئه‌سته‌من‌ وه‌ك چاوه‌کانی من.

بێ به‌زه‌ییه‌که‌  له‌قه‌یه‌کی له‌ زگی به‌هێزه‌که‌ دا. ‌ به‌خۆی گوت: زگی ئه‌ویش ده‌قوپی و نه‌رمه‌ وه‌ك زگی من.

به‌هێزه‌که‌ گه‌رووی بێ به‌زه‌ییه‌که‌ی گوشی و رێگای هه‌ناسه‌ی لێ بڕی. به‌خۆی گوت: ئه‌ویش وه‌ك من پێویستی به‌ هه‌ناسه‌ کێشان هه‌یه‌. 

بێ به‌زه‌ییه‌که‌ مستێکی له‌سه‌ر دڵی به‌هێزه‌که‌ دا. هه‌ستی پێ‌ کرد و گوتی: خۆ ئه‌ویش وه‌ك من دڵی لێ ده‌دا.

کاتێك هه‌ردووکیان هیچ وزه‌یه‌کیان نه‌مابوو و له‌سه‌ر زه‌وی که‌وتبوون، هه‌ردووکیان پێکه‌وه‌ ده‌یانگوت: "زۆر سه‌یره‌، ئه‌ویش مرۆڤێکه‌ هه‌ر وه‌ك من. ‌‌" 

 به‌ڵام ئیتر کار له‌ کار ترازابوو و هیچ سوودێکی بۆهیچکامیان نه‌بوو.

شه‌ڕی تیتل و بیبله‌کان له‌سه‌ر گۆی ماڕس

نووسه‌ر:  Martin Auer (مارتین ئاوه‌ر)

وه‌رگێران له‌ ئاڵمانییه‌وه‌: نادر فه‌تحی(شوانه‌)

کاتێك شه‌ڕه‌ مه‌زنه‌که‌ی سه‌ر گۆی ماڕس‌ کۆتایی پێهات، ماندوو و خه‌مناك تیتله‌کان که‌ ڕه‌نگیان پەمەیی کاڵ بوو، به‌ره‌و ماڵی خۆیان وه‌ڕێ که‌وتن. له‌به‌رخۆیانه‌وه‌ ده‌یانگوت: "هیوادارین ئیتر هه‌رگیز شه‌ڕ نه‌بێته‌وه‌" ئه‌وان شه‌ڕه‌که‌یان دۆڕاندبوو.

ماندوو و خه‌مناك بیبله‌‌کانیش که‌ ڕه‌نگیان شینی کاڵ بوو به‌ره‌و ماڵێ ده‌چوونه‌وه‌. له‌به‌ر خۆیانه‌وه‌ ده‌یانگوت: "هیوادارین ئیتر هه‌رگیز شه‌ڕ تووشی هێچ نه‌ته‌وه‌یه‌ك نه‌بێ" ئه‌وان شه‌ڕه‌که‌یان بردبۆوه‌.

به‌ڵام له‌ مه‌یدانی شه‌ڕ هێنده‌ی تیتلی پەمه‌یی کاڵ له‌سه‌ر زه‌وی که‌وتبوون و مردبوون به‌و ئه‌ندازه‌یه‌ش بیبلی شینی کاڵ گیانیان له‌ده‌ست دابوو و به‌ ڕاده‌یه‌کی سامناك له‌ هه‌ردوولا خۆێنێکی سه‌وزی زۆریان له‌به‌ر ڕۆییبوو. 

سه‌رۆک کۆماری  تیتله‌کان له‌گه‌ڵ پاشای بیبله‌کان له‌ چۆمێك که‌ له‌سه‌ر سنووری ئه‌و دوو وڵاته‌‌ بوو، یه‌کتریان بینی و بڕیارنامه‌یه‌کیان مۆر کرد. "ئیتر له‌ مابه‌ین تیتله‌کان و بیبله‌کان هه‌رگیز شه‌ڕ نابێ ببێ" هه‌ردوك لا به‌ڵێنییان دا. 

له‌ هه‌ردوك وڵاته‌که‌ خه‌ڵکیی جه‌ژنی ئاشتی یان گرت و شادمانیان ده‌کرد.

"ژەنڕاله‌کانمان ده‌بێ خانه‌نشین بکه‌ین!" تیتله‌کان به‌ ده‌نگی به‌رز هاواریان ده‌کرد. 

"مارشاڵه‌کانمان ده‌بێ له‌سه‌ر کار لاچن!" بیبله‌کان به‌ ده‌نگێکی به‌رز هاواریان ده‌کرد.

"له‌مڕۆ به‌ولاوه‌ سه‌ربازه‌کان ده‌بێ خه‌ریکی دارچەقاندن و وه‌رزێری و جوانکردنی سروشت بن!" تیتله‌کان ده‌یاننه‌ڕاند.

"سه‌ربازه‌کان ده‌بێ پاتۆڵ بدروون!" بیبله‌کان ده‌یانقیژاند.

ژنراڵی تیتله‌کان گوتی : "خۆ وا نابێ. ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ژنراڵ و سه‌ربازمان له‌ وڵات دا نه‌بێ، هه‌ر به‌ زوویی بیبله‌کان هێرشمان ده‌که‌نه‌ سه‌ر. ئێمه‌ ده‌بێ له‌شکرێکی به‌رگریی زۆر چالاك و ئازامان هه‌بێ بۆ ئه‌وه‌ی ئیتر هه‌رگیز شه‌ڕ له‌ وڵاتی ئێمه‌دا پێك نه‌یه‌ت." 

ماڕشاڵی بیبله‌کانیش گوتی: "ئه‌وه‌ چاره‌ی کاره‌که‌ نییه‌، ئه‌گه‌ر تیتله‌کان بزانن  ئێمه‌ له‌ وڵاتدا ئیتر هیچ له‌شکرێکمان نییه‌، هه‌ر ئه‌وه‌ندی یه‌ك و دوو تۆڵه‌ی دۆڕاندنی شه‌ڕی پێشوویانمان لێ ده‌که‌نه‌وه‌. که‌ وابوو وڵاتی ئێمه‌ هه‌م پێویستیی به‌ ماڕشاڵ هه‌یه‌ و هه‌م سه‌رباز."

"ده‌ی باشه‌، خۆ ئه‌وه‌ وایه‌ و ره‌نگه‌ گوته‌کانی ژنراڵ راست بن" تیتله‌کان به‌ نابه‌دڵییه‌وه‌ گوتیان.

" گوته‌کانی ماڕشاڵ زۆر له‌ ڕاستیی دوور نین و ره‌نگه‌ وابن" بیبله‌کان گوتیان.

دواتر هه‌موویان بڵاوه‌یان کرد و تیتله‌کان به‌ره‌و قه‌ڵاکانیان و بیبله‌کانیش به‌ره‌و غاره‌کانیان وه‌ڕێ که‌وتن.

ژنراڵی تیتله‌کان له‌به‌رخۆیه‌وه‌ ده‌یگوت: "دیاره‌ من پێمخۆش نییه‌ جارێکیتر شه‌ڕ هه‌ڵاییسێته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر من ئازایه‌تیی خۆم نه‌سه‌لمێنم، له‌وانه‌یه‌ کاره‌که‌م له‌ ده‌ست بده‌م." ئه‌و به‌ سه‌رۆك کۆماری گوت، " ئێمه‌ پێویستی زیاترمان به‌ شمشیر و که‌ره‌سه‌ی شه‌ڕ هه‌یه‌، بۆ ئه‌وه‌ی که‌س نه‌توانێ هێرشمان بکاته‌ سه‌ر. تکایه‌ باجی زیاتر له‌ خه‌ڵکی بستێنن، بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و که‌ره‌سانه‌ی پێ دابین بکه‌ین."  

دیاره‌ سه‌رۆك کۆماریش به‌ڵێی به‌ بۆچوونه‌که‌ی ژنراڵ دا و فەرمانی زیادکردنی باج و دروستکردنی که‌ره‌سه‌ی شه‌ڕی دەرکرد.

ئاسنگه‌ره‌کان که‌ ئه‌رکی دروستکردنی شمشیر و نیزه‌ و تیروکه‌وان و که‌ره‌سه‌ی شه‌ڕیان له‌سه‌ر شان بوو به‌خۆیان ده‌گوت: "دیاره‌ ئێمه‌ش هه‌رگیز شه‌ڕمان ناوێ و ئاشتییمان گه‌ره‌که‌، به‌ڵام به‌و پاره‌یه‌ی له‌ فرۆشتنی که‌ره‌سه‌ی شه‌ڕ ده‌ستمان ده‌که‌وێت، ده‌توانین منداڵه‌کانمان بنێرینە قوتابخانه‌ی باشتر و که‌ل و په‌لی زیاتریان بۆ بکڕین." 

کارگه‌ره‌ ئاسنگه‌ره‌کانیش له‌به‌رخۆیانه‌وه‌ ده‌یانگوت: "هیچکام له‌ ئێمه‌ شه‌ڕمان پێ باش نییه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئێمه‌ هاوکاریی وه‌ستاکانمان نه‌که‌ین له‌ کار ده‌رمان ده‌که‌ن و منداڵه‌کانمان برسی ده‌مێننەوە."

مارشاڵی بیبله‌کان به‌خۆی ده‌گوت: "من ئاشتیم ده‌وێ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر من ئازایه‌تیی له‌خۆم نیشان نه‌ده‌م، له‌وانه‌یه‌ له‌کاره‌که‌م وه‌لام نێن. ئه‌و به‌ پاشای بیبله‌کانی گوت، من بیستوومه‌ که‌ له‌شکری تیتله‌کان شمشیرو که‌ره‌سه‌یه‌کی زۆریان کڕیوه‌. ده‌بێ‌ ئێمەش باجی زیاتر له‌ خه‌ڵکی وه‌ربگرین  تا بتوانین ژماره‌ی سه‌ربازه‌کانمان زیاتر بکه‌ین."  

شا فەرمانی زۆرکردنی باجی دا بۆ ئه‌وه‌ی له‌شکره‌که‌ گه‌وره‌تر و به‌هێزتر له‌ جاران بێت.

وه‌رزێره‌کان به‌خۆیان ده‌گوت: "ئێمه‌ش باوه‌ڕمان به‌ ئاشتی هه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هێزی سه‌ربازی نه‌مێنێ و نه‌توانین پەتاته‌کانمان به‌ ده‌وڵه‌ت بفرۆشین، باجی تازه‌مان بۆ نادرێت."

به‌رگدرووش گوتیان: "ئێمه‌ش ئاشتیمان ده‌وێ، به‌ڵام هه‌رچه‌نده‌ سه‌رباز له‌م وڵاته‌ زیاتر بێت، به‌و ئه‌ندازه‌یه‌ش ئێمه‌ کاری به‌رگ دروونمان زیاتر ده‌بێ و پێی ده‌وڵه‌مه‌ندتر ده‌بین."

ئاسنگه‌ره‌کانیش گوتیان: "ئێمه‌ ئاشتیمان ده‌وێ، به‌ڵام هه‌رچه‌ند ژماره‌ی سه‌ربازه‌کان زیاتر بن، به‌و ڕاده‌یه‌ش ده‌بێ سپه‌ر و نیزه‌ و شمشیری زیاتر دروست بکه‌ین و بازارمان گه‌رمتر ده‌بێت." 

به‌ڵێ ... له‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ش سامناك تر زانیارێکی تیتله‌کان چه‌شنە گازێکی ژه‌هراوی دۆزییه‌وه‌ که‌ ده‌یتوانی به‌ راحه‌تی هه‌زاران که‌سی پێ بکووژێ. 

"من نامهه‌وێ‌ هیچ زیانێك به‌ که‌سێك بگه‌ێینم" کابرای زانا گوتی، "به‌ڵام ئه‌گه‌ر من ئه‌و دۆزینه‌وه‌یه‌م به‌ ده‌وڵه‌ت نه‌فرۆشم چلۆن بتوانم که‌ل و په‌لی ژیان بۆ منداڵه‌کانم دابین بکه‌م."

ته‌نانه‌ت له‌ کتێبێکدا به‌ ئاشکرایی نووسیبووی و روونی کردبۆوه‌ ئه‌و گازه‌ ماڵوێرانکه‌ره‌ چلۆن دروست ده‌کرێ.

له‌ولاشه‌وه‌ پرۆفسۆرێکی بیبله‌کان بۆمبایه‌کی دروست کرد که‌ ده‌کرا به‌و بۆمبایه‌ هه‌موو گیانله‌به‌رانی سه‌ر زه‌وی له‌ناو بچن. دیاره‌ ئه‌و دۆزینه‌وه‌یه‌ بۆ خۆیان مه‌ترسیدار نه‌بوو چونکه‌ ئه‌وان له‌ ئه‌شکه‌وتدا ده‌ژیان. 

"من ئاره‌زووی مردن بۆ که‌س ناکه‌م و دژ به‌ شه‌ڕم"، پرۆفسۆره‌که‌ به‌خۆی ده‌گوت. "به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌و دۆزینه‌وه‌یه‌م ئاشکرا نه‌که‌م خه‌ڵکی پێیانواده‌بێت که‌ من نه‌زانم و له‌ هیچ ناگه‌م و سه‌ر له‌ کاره‌که‌م ده‌رناهێنم."

جەنابی پرۆفسۆر کتێبێکی له‌سه‌ر چۆنیه‌تیی دروستکردنی بۆمبا نووسی. 

کاتێك مارشاڵی بیبله‌کان به‌و دۆزینه‌وه‌یه‌ی زانی، به‌ پاشای مه‌زنی گوت: "به‌ هه‌ر نرخێك بێت، ده‌بێ ئێمه‌ش ئه‌و بۆمبایه‌ دروست که‌ین چونکه‌ من بیستوومه‌ تیتله‌کان  گازێکی ژه‌هراویی و مه‌ترسیداریان هه‌یه‌ و ده‌یانهه‌وێ دژ به‌ ئێمه‌ به‌کاری بێنن."

ژنراڵی تیتله‌کانیش به‌ سه‌رۆك کۆماری گوت: "به‌ هه‌ر نرخێك بێت ده‌بێ ئه‌و گازه‌ ژه‌هراویه‌ دروست بکه‌ین چونکه‌ من بیستوومه‌ بیبله‌کان بۆمبایه‌کی زۆر سامناکیان دروستکردوه‌ و دژ به‌ ئێمه‌ به‌کاری ده‌هێنن."

به‌ڵێ ... به‌و شێوه‌یه‌ گازیان دروست کرد ...

      ...  بۆمبایان دروست کرد.

تیتله‌کان که‌پسوولێکی گه‌وره‌یان دروست کرد که‌ به‌هۆی ئه‌و دیانتوانی گازێکی زۆر به‌سه‌ر بیبله‌کاندا دا بپڕژێنن.

بیبله‌کانیش باڵۆنێکی مه‌زنیان دروست کرد بۆ ئه‌وه‌ی بۆمباکان به‌سه‌ر تیتله‌کاندا داڕێژن. 

سه‌رۆك کۆماری تیتله‌کان له‌ وت و وێژێکدا گوتی: "ئیتر هه‌رگیز شه‌ڕ پێك نایه‌ت، ئێمه‌ ته‌نیا ئاشتیمان ده‌وێ، چونکه‌ دژ به‌ شه‌ڕین. ئیتر بیبله‌کانیش هیچکات له‌ خۆیان رانابینن هیرشمان بکه‌نه‌ سه‌ر چونکه‌ ئێمه‌ خاوه‌نی گازێکی ژه‌هراویی سامناکین."

پاشای بیبله‌کانێش له‌ وتارێکدا گوتی: "له‌مه‌ به‌ولاوه‌ ئیدی ئێمه‌ هه‌میشه‌ له‌ ئاشتیدا ده‌ژین،  هه‌ر وه‌ك ئێمه‌ هه‌میشه‌ گوتوومانه‌ دژ به‌ شه‌ڕین. تیتله‌کانیش ئیتر هه‌رگیز ناتوانن هێرشمان بکه‌نه‌ سه‌ر چونکه‌ ئێمه‌ خاوه‌نی بۆمبایه‌کی ماڵوێرانکه‌رین."

رۆژێکیان ئاسنگه‌ری تیتله‌کان گوتیان: "ئێمه‌ ئاسنی پێویست بۆ دروستکردنی که‌ره‌سه‌ی شه‌ڕ وه‌ك سپه‌ر و نیزه‌ و شمشیر و تیروکەوان و... مان بۆ ئه‌و هه‌موو سه‌ربازه‌ نییه‌ و ده‌بێ بچین بۆ دوڕگه‌‌ی ئاسن لەوێ ئاسن بهێنین." 

کاتێك گەمییه‌کان له‌ دوڕگه‌‌ی ئاسن گه‌ڕانه‌وه‌، هه‌واڵیان دا که‌ ئه‌وانیتر واته‌ بیبله‌کانیش ئاسنیان له‌ دوڕگه‌‌ی ئاسن هه‌ڵگرتووه‌ و له‌گه‌ڵ خۆیان بردوویانه‌‌. 

"بیبله‌کان ئاسنه‌کانی ئێمه‌یان دزیوه‌ و له‌گه‌ڵ خۆیان بردووه‌‌!" رۆژنامه‌یه‌کی تیتله‌کان به‌ خه‌تێکی گه‌وره‌ نووسیبووی.

"تیتله‌کان هه‌موو ئاسنه‌کانیان ته‌نیا بۆ خۆیان ده‌وێ!" رۆژنامه‌یه‌کی بیبله‌کان رایگه‌یاند و به‌ خه‌تی گه‌وره‌ نووسییان. 

ره‌نگه‌ شته‌کانیان بڕێك گه‌وره‌ کردبۆوه‌ و ئاسن بۆ هه‌موویان به‌ ئه‌ندازه‌ی پێویست هه‌بوو. به‌ڵام ده‌زانین که‌ رۆژنامه‌کان بۆ فرۆشتنی باشتر، هه‌میشه‌ شاخ و باڵ به‌ رووداوه‌کان ده‌ده‌ن و سرنجڕاکێشتریان ده‌نوێنن. دیاره‌ رۆژنامه‌کانیش هه‌ر وه‌ك هه‌موو ئه‌وانیتر ته‌نیا ده‌یانهه‌ویست پاره‌ وه‌ده‌ست بێنن و ژیانی داهاتووی مناڵه‌کانیانی پێ دابین که‌ن. 

ئه‌و رووداوانه‌ ده‌ستیان دا ده‌ستی یه‌ك و تیتله‌کان و بیبله‌کان له‌ به‌رانبه‌ر یه‌کتردا وه‌ستان و هه‌ر دوك لا ترسیان لێ په‌یدابوو.

"ئێمه‌ ده‌بێ ده‌ست به‌سه‌ر دوڕگه‌‌ی ئاسندا بگرین تا هه‌ر بۆ خۆمان بێت، ده‌نا به‌و شێوه‌یه‌ ئاشتی ناتوانێ درێژه‌ی هه‌بێ" تیتله‌کان گوتیان.

"دوڕگه‌ی ئاسن ده‌بێ هی ئێمه‌ بێ" بیبله‌کان گوتیان. "ده‌نا شه‌ڕ دیسان ده‌ست پێ ده‌کاته‌وه‌."

"ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ئاسن مان بۆ دروستکردنی جه‌نجه‌ڕ و مه‌ڵه‌غان و داس نه‌مێنێ و ته‌نیا له‌ ئاسن بۆ دروستکردنی که‌ره‌سه‌ی شه‌ڕ که‌ڵك وه‌ربگیرێت، هه‌موومان له‌ برسانه‌ ده‌مرین و خاوه‌ن بوونی گازی ژه‌هریش فریامان ناکه‌وێت و هیچ سوودێکی بۆمان نابێ." تاقه‌مێك له‌ تیتله‌کان گوتیان.

"ئه‌گه‌ر ئاسنمان نه‌مێنێ له‌ برسانه‌ ده‌مرین و بۆمبای ماڵوێرانکه‌ریش ناتوانێ یارمه‌تیمان بدات" هه‌ندێك له‌ بیبله‌کان گوتیان.

تیتله‌کان که‌شتییه‌کی شه‌ڕیان نارد بۆ دوڕگه‌ی ئاسن.

بیبله‌کانیش که‌شتییه‌کی شه‌ڕیان ره‌وانه‌ی دوڕگه‌ی ئاسن کرد.

کاتێك شه‌ڕ له‌نێوانیاندا لایه‌کی به‌ لایه‌کیدا نه‌که‌وت و نه‌یانتوانی به‌سه‌ر یه‌کتردا زه‌فه‌ر ببه‌ن...

... تیتله‌کان که‌شتییه‌کی شه‌ڕی تریان نارد بۆ دوڕگه‌که‌ ...

... بیبله‌کانیش که‌شتییه‌کی تریان نارد ...

"ئێمه‌ نابێ ئیزن به‌ بیبله‌کان بده‌ین که‌شتیی شه‌ڕ دروست بکه‌ن" ژنراڵی تیتله‌کان گوتی و سه‌ربازه‌کانی هیرشیان برده‌ سه‌ر کارخانه‌ی کشتیی دروستکه‌ری بیبله‌کان. 

"ئیمه‌ ده‌بێ هێرش به‌رینه‌ سه‌ر کارخانه‌ی که‌شتییه‌که‌یان و نه‌هێڵین ئیتر که‌شتی شه‌ڕ دروست بکه‌ن" مارشاڵی بیبله‌کان گوتی. 

"ئه‌وان هێرشیان کردۆتە سەرمان" تیتله‌کان گوتیان.

"تیتله‌کان هاتوونه‌ته‌ سه‌رمان و شه‌ڕمان پێ ده‌فرۆشن" بیبله‌کان گوتیان.

"ئێمه‌ له‌ ناخی دڵمانه‌وه‌ ئاشتیی مان ده‌ویست!" ژنرالی تیتله‌کان گوتی. "به‌ڵام ئیتر کار له‌کار ترازاوه‌، ئێمه‌ ده‌بێ گازه‌که‌یان به‌سه‌ردا بپڕژێنین پێش ئه‌وه‌ی ئه‌ون بۆمبامان به‌سه‌ردا ببارێنن!"

"ئێمه‌ شه‌ڕمان نه‌ده‌ویست" مارشاڵی بیبله‌کان گوتی. "به‌ڵام ئیتر دره‌نگ بووه‌، ئێمه‌ ده‌بی بۆمباکانیان به‌سه‌رداده‌ین هه‌تا به‌ گازی ژه‌هراوی نه‌یانکوشتوین!"

که‌پسوولی گازه‌کان پڕ کران و بۆمباکانیش ئاماده‌ کران.

"ئێستا ئێتر ئێوه‌ ده‌کوژرێن و ته‌نیا به‌رپرسی ئه‌و کاره‌ خۆتانن" تیتله‌کان گوتیان.

"ئێستا ئیتر خاپوور ده‌کرێن و به‌رپرسه‌که‌شی ته‌نیا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر خۆتانن که‌ هێنده‌ که‌له‌ شه‌قن" بیبله‌کان گوتیان.

"ره‌نگه‌ باشتر وابایه‌ که‌ من ئه‌و گازه‌ ژه‌هراوییه‌م دروست نه‌کردبایه‌" زانیاره‌که‌ گوتی.

"پێموایه‌ باشتر واده‌بوو من ئه‌و بۆمبا ماڵوێرانکه‌ره‌م دروست نه‌کردبایه‌" پرۆفسۆره‌که‌ گوتی.

"بریا ئێمه‌ هیچ شمشیرێکمان دروست نه‌کردایه‌" ئاسنگه‌ره‌کان گوتیان.

"بریا به‌رگی شه‌ڕمان نه‌درووبایه‌" به‌رگدرووه‌کان گوتیان.

"بریا پەتاتەمان به‌ ده‌وڵه‌ت نه‌فرۆشتبایه‌" وه‌رزێره‌کان گوتیان.

"بریا ئاوا خه‌ڵکییمان بۆ شه‌ڕ هان نه‌دابایه‌" رۆژنامه‌نووسه‌کان گوتیان.

"بریا زۆرتر هه‌وڵمان دابه‌یه‌ بۆ ڕاگه‌یاندنی هه‌واڵه‌ ڕاستییه‌کان" به‌رپرسی رۆژنامه‌کان گوتیان.

"بریا نه‌بووبایه‌ین به‌ سه‌رباز" سه‌ربازه‌کان گوتیان.

"بریا ژنراڵه‌که‌مان خانه‌ نشین بکردبایه‌" تیتله‌کان گوتیان.

"بریا مارشاڵه‌که‌مان ده‌ر بکردبایه‌" بیبله‌کان گوتیان.

هه‌موو که‌له‌شه‌قی و بێ فکریی خۆمان بووه‌ هۆی ئه‌و شه‌ڕه‌، ده‌نا ئێمه‌ ده‌مانتوانی کۆتایی به‌و شه‌ڕه‌ ماڵوێرانکه‌ره‌ بێنین. هه‌ردووك لا ده‌یانگوت.

یه‌ك له‌ تیتله‌کان به‌ دۆستێکی خۆی گوت: "ئیتر ئێمه‌ خۆمان ناتوانین رزگار بکه‌ین و وادیاره‌ به‌ بۆمبا ده‌مانکووژن. به‌ڵام بیبله‌کان – ئه‌وانیش وه‌ك ئێمه‌ ره‌نگه‌ مرۆڤی باشیان تێدابێ. که‌وابوو خۆمان بگه‌ێینینه‌ گازه‌ ژه‌هراوییه‌کان و نه‌هێڵین به‌سه‌ریاندا بڕژێ."

تاقمێکیش له‌ بیبله‌کان به‌ یه‌کتریان ده‌گوت: "سه‌یر که‌ن ئاخره‌که‌ی به‌هۆی بێ عه‌قڵی و نه‌زانی و گۆێ له‌یه‌کڕانه‌گرتنی خۆمانەوە، که‌وتووینه‌ته‌ بارودۆخێك که‌ ده‌بێ گیانمان فیدا که‌ین. به‌ڵام تیتله‌کان ده‌بێ بزانن که‌ له‌ناو ئێمه‌دا کەسانێک هه‌ن کە ئه‌و شه‌ڕه‌ به‌ باش نازانن و مرۆڤی باشن. که‌وا بوو بچین و بۆمباکان بته‌قێنینه‌وه‌ پێش ئه‌وه‌ی به‌سه‌ریاندا به‌رببنه‌وه‌." 

"بیبله‌‌کان گیانی ئێمه‌یان ڕزگار کرد و نه‌یانهێشت بۆمبا کان به‌سه‌رمان دا بته‌قێن" به‌ سه‌رسووڕمانییه‌وه‌ تیتله‌کان گوتیان. 

"تیتله‌کان گیانی خۆیان بۆ خاتری ئێمه‌ به‌خت کرد و نه‌یانهێشت گازه‌ ژه‌هراوییه‌که‌مان به‌سه‌ردا بپڕژێنن"  بیبله‌کان گوتیان.

کاتێك بارودۆخه‌که‌ روون بۆوه‌ و سه‌ربازه‌کان زانیان که‌ له‌ هه‌ردووك لا مرۆڤی باش و دژ به‌ شه‌ڕ هه‌ن‌ و بۆ به‌رگری له‌ شه‌ڕ هاوکاری یه‌کتریان کردوه‌، هه‌موویان شمشیر و نیزه‌ و تیروکه‌وان و سپه‌ره‌کانیان دانا و گوتیان: "جا چاك نه‌بوو زانیمان و پێشمان به‌و کاره‌ساته‌ گه‌وره‌یە گرت و ئه‌و هه‌ڵه‌ گه‌ورەیە‌مان نه‌کرد." زۆربه‌یان هه‌ناسه‌یه‌کی ئاسوودەیان هه‌ڵکێشا و له‌ خۆشحاڵی چاویان پڕ بوو له‌ فرمێسك و یه‌کتریان له‌ باوه‌ش ده‌گرت. به‌ بڕیاری هه‌موویان ژنراڵ و ماڕشاڵه‌کانیان و هه‌روه‌ها سه‌رۆك کۆمار و پاشایان ده‌رکرد و خانه‌ نشینیان کردن و گوتیان "ئه‌مجاره‌ ئیتر ده‌بێ ژیر بین و له‌خۆڕاوه‌ و به‌ قسه‌ی ئه‌م و ئه‌و شه‌ڕ نه‌که‌ین!"

کۆیله‌‌

نووسه‌ر:  Martin Auer (مارتین ئاوه‌ر)

وه‌رگێران له‌ ئاڵمانییه‌وه‌: نادر فه‌تحی(شوانه‌)

   مرۆڤێك کۆیله‌یه‌کی هه‌بوو. کۆیله‌که‌ ده‌بوو هه‌موو کاره‌کانی ئه‌و مرۆڤه‌ به‌ڕێوه‌به‌رێ. دەیشوشت، سه‌ری بۆ داده‌هێنا، پارووی بۆ ده‌گرت و له‌ زاری ده‌نا. کۆیله‌که‌ ته‌نانه‌ت برووسکه‌کانی بۆ ده‌نووسی، پێڵاوه‌کانی بۆ خاوێن ده‌کرده‌وه‌ و له‌ بۆیاغی ده‌دا، گۆره‌ویی بۆ ده‌چنی و داری بۆ ده‌شکاند و کووره‌ی ژووره‌که‌ی بۆ گه‌رم ڕاده‌گرت. کاتی پیاسه‌کردن له‌ لێره‌واره‌کاندا، ئه‌گه‌ر میوه‌یان به‌ داره‌کانه‌وه‌ دیتبایه‌ ده‌بوو کۆیله‌که‌ بۆی لێ بکاته‌وه‌ و بیشواته‌وه‌ و به‌ زاریه‌وه‌ کات. 

   بۆئه‌وه‌ی کۆیله‌‌که‌ نه‌توانی هه‌ڵێ و بۆ هه‌میشه‌ لای مرۆڤه‌که‌ بمێنێته‌وه‌، ده‌ستێکی به‌ زنجیرێك به‌  به‌خۆیه‌وه ‌به‌ستبوو‌. به‌ ڕۆژ و به‌ شه‌و ده‌بوو له‌گه‌ڵیدا بوایه‌ و له‌گه‌ڵ خۆی بۆ ئەملا وئەولای ببردبایه‌. ‌‌ بە ده‌سته‌که‌یتریشیەوە قامچییه‌کی پێبوو که‌ ئه‌گه‌ر کۆیله‌که‌ نافه‌رمانی مرۆڤه‌که‌ی بکردبایه‌ به‌و قامچییه‌ لێی ده‌دا. 

   جاری وابوو ئه‌و مرۆڤه‌ ماندوو ده‌بوو و جنێوی به‌ کۆیله‌که‌ و زنجیر و قامچی و هه‌موو شته‌کانی ده‌وروبه‌ری ده‌دا چونکه‌ له‌ لایه‌که‌وه‌ به‌ده‌ستێكی و به‌و زنجیره‌ قورسه‌ ده‌بوو کۆیله‌که‌ ڕاکێشێ و له‌ لایه‌کیتریشه‌وه‌ به‌ ده‌سته‌که‌یتری هه‌میشه‌ قامچییه‌کی پێ بێت و په‌یتا په‌یتا پێی له‌ کۆیله‌که‌‌ بدات. 

   جاری وابوو به‌ نهێنی و لای خۆی بیری له‌و کاتانه‌ ده‌کرده‌وه‌ که‌ گه‌نج بوو و هێشتا کۆیله‌ی نه‌بوو. ئەوکات به‌ ئازادی و به‌ بێ ئه‌وه‌ی‌ دوو ده‌ستی گیرابن، له‌ لێره‌واره‌کاندا پیاسه‌ی ده‌کرد و ئه‌گه‌ر میوه‌ی داری بدیتبایه‌، به‌ داره‌کاندا هه‌ڵده‌ڕووسکا و خۆی لێی ده‌کردنه‌وه‌ و خۆشی ده‌یشوشتنه‌وه‌ و ده‌یخوارد به‌ بێ ئه‌وه‌ی مه‌جبوور بێت بەزنجیر که‌سێکی تر ڕابکێشێت. به‌ڵام ئێستا... نه‌یده‌توانی ته‌نانه‌ت به‌ ته‌نیا بچێته‌ سه‌ر مه‌بالیش چونکه‌ له‌ لایه‌که‌وه‌ ره‌نگه‌ کۆیله‌که‌ بۆی ده‌رچووبایه‌ و له‌ لایه‌کیتریشه‌وه‌، کێ ده‌بوو قوونی بۆ بشوشتبایه‌ته‌وه‌؟ چونکه‌ ئه‌و خۆی هه‌ردوو ده‌سته‌کانی یه‌کیان به‌ زنجیره‌وه‌ و ئه‌ویتریان به‌ قامچیه‌که‌وه‌ گیرابوونه‌وه‌ و نه‌یده‌توانی خۆی، خۆی بشواته‌وه‌. 

   دوای ماوه‌یه‌ك هه‌موو کات و ساتی ئه‌و مرۆڤه‌ ببوه‌ ئه‌وی‌ به‌ نهێنیی بیر له‌ ئازادیی خۆی بکاته‌وه‌. به‌ڵام کۆیله‌که‌ چی، بڵێی ئه‌ویش هه‌ر بیری له‌ ئازادیی خۆی کردبێته‌وه‌؟ 

‌نا، ئه‌و بیری له‌ ئازادی نه‌ده‌کرده‌وه‌. ئه‌و ته‌نیا خه‌ونی به‌وه‌ وه‌ ده‌دیت که‌ رۆژێك بێت و به‌ پێچه‌وانه‌ به‌سه‌ر مرۆڤه‌که‌دا زاڵ بێت و قامچیکاریی بکات و به‌ زنجیر ڕایبکێشێ و قوونی پێ بشواته‌وه‌ و تۆڵه‌ی خۆی لێ بکاته‌وه‌. 

ته‌نیا و ته‌نیا خه‌ونی به‌وه‌وه‌ ده‌دیت که‌ تۆڵه‌ی خۆی بکاته‌وه‌!

حیسابکەره‌ باشه‌کان

نووسه‌ر:  Martin Auer (مارتین ئاوه‌ر)

وه‌رگێران له‌ ئاڵمانییه‌وه‌: نادر فه‌تحی(شوانه‌)

   جارێکیان مه‌لا نه‌سره‌دین بە سه‌فه‌ر ڕێی دەکەوێتە‌‌ گوندێك که‌ خه‌ڵکه‌که‌ی به‌ حیسابکه‌ری زۆر باش نێویان ده‌رکردبوو. مه‌لا نه‌سره‌دین ئه‌و شه‌وه‌ بۆ خه‌وتن لای وه‌رزێرێك ده‌مێنێته‌وه‌‌. رۆژی دوایی ده‌بینێ‌ له‌و گونده‌ بیری ئاو یاخود چاڵی ئاوی لی نییه‌. هه‌موو به‌یانییه‌ك هه‌رکام له‌ ماڵه‌کانی ئه‌و گونده‌ گوێدرێژێك به‌ بۆشکه‌ی ئاوه‌وه‌ له‌گه‌ڵ گه‌نجێك ره‌وانه‌ی کانییه‌ك ده‌کن که‌ یه‌ك کاتژمێر رێگا له‌ گونده‌که‌وه‌ دووره‌. بۆشکه‌کانیان پڕ له‌ ئاوی کانی ده‌کن و دوای کاتژمێرێكیتر هه‌میسان ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ گونده‌که‌یان. 

   "ئه‌وه‌ باشتر نه‌ده‌بوو که‌‌ ئه‌و کانییه‌ ئاوه‌ له‌ گونده‌که‌ دا بایه؟" مه‌لا نه‌سره‌دین له‌ وه‌رزێره‌که‌ی پرسیار کرد. 

"به‌ڵێ، زۆر باشتر ده‌بوو"، وه‌رزێره‌که‌ وه‌ڵامی داوه‌. ئه‌و ئاو هێنانه‌ هه‌موو ڕۆژێك دووکاتژمێر کات و گوێدرێژێك و لاوێك بۆ ئێمه‌ دێته‌ حیساب لەبەر ئەوەی لاوەکەمان که‌ره‌که‌ دەباتە کانیاو و ده‌هێنێته‌وه‌،. ئه‌وه‌ له‌ ساڵدا ده‌بێته‌ 1460 کاتژمێر کار،. جا ئه‌گه‌ر گوێدرێژ و لاوه‌که‌ وه‌ك یه‌ك دابنێین، هەردوکیشیان له‌جیاتی ئه‌و کاره‌ له‌ مه‌زرا کاریان کردبایه‌ له ساڵ دا 457 که‌له‌م مان زیاتر به‌رهه‌م دەهێنا. 

"وادیاره‌ ئێوه‌ هه‌مووشتێکتان به‌ باشی و به‌ وردی حیساب کردووه‌" به‌ سه‌رسووڕماوییه‌وه‌ مه‌لا ده‌پرسێ! "باشه ئێوه‌ که‌ ئاوا حیسابکه‌ری باشن،‌ بۆچی ره‌هه‌ندێك لێ ناده‌ن و ئاوی کانییه‌که‌ له‌ ڕێگای ئه‌و ره‌هه‌نده‌وه‌ هه‌تا ئێره‌ ناهێنن؟"

"ئه‌وه‌ هه‌ر به‌ قسه‌ خۆشه بابه‌که‌م‌." کاکی وه‌رزێر گوتی. له‌ سه‌ر رێگاکه‌ ته‌پۆڵکێکی لێیه‌ که‌ ده‌بێ لابرێت. ئه‌گه‌ر من به‌ جێی نادردنی کوڕه‌که‌م و که‌ره‌که‌ بۆ ئاوهێنان، ره‌هه‌ندێکیان پی لێ ده‌م، له‌ رۆژیشدا دوو کاتژمێر کار بکه‌ن، 500 ساڵ ده‌کێشێ تا ره‌هه‌نده‌که‌‌ ته‌واو ده‌بێ. من ئه‌وپه‌ڕی سی ساڵیتر ده‌ژیم. که‌ وابوو ئاو هێنان له‌وێوه‌ بۆ ئێره‌ بۆ من باشتر و هه‌رزانتر ته‌واو ده‌بێ. 

به‌ڵام خۆ ئه‌و ره‌هه‌نده‌ ته‌نیا بۆ ماڵی ئێوه‌ نییه‌؟ ئێوه‌ ئه‌و هه‌موو ماڵه‌ن له‌ گونده‌که‌دا و ده‌توانن به‌ هاوکاری ره‌هه‌ندێك بۆ هه‌موو خه‌ڵکی گونده‌که‌ لێده‌ن؟ مه‌لا گوتی.

"به‌ڵی ئێوه‌ راست ده‌ڵێن." وه‌رزێره‌که‌ به‌ مه‌لای گوت. ئێمه‌ 100 بنه‌ماڵه‌ین له‌م گونده‌دا. ئه‌گه‌ر هه‌ر بنه‌ماڵه‌یه‌ك بۆ ماوه‌ی دوو کاتژمێر له‌ رۆژدا لاوێك و گوێدرێژێك یان بۆ ئه‌و کاره‌ بناردبایه‌، ئه‌و ره‌هه‌نده‌ به‌ پێنج ساڵ ته‌واو ده‌بوو. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر له‌ رۆژدا 10 کاتژمێریان کار کردبایه‌، به‌ ساڵێك ره‌هه‌نده‌که‌یان لێ ده‌دا. 

که‌ وابوو، بۆچی له‌گه‌ڵ خه‌ڵکی گونده‌که‌ له‌و باره‌یه‌وه‌ قسه‌ ناکه‌ن و به‌ هاوکاریی هه‌مووتان ئه‌و ره‌هه‌نده‌ لێ ناده‌ن؟

   "ئه‌گه‌ر من بمه‌وێ له‌گه‌ڵ دراوسێکان له‌سه‌ر کێشه‌یه‌کی گرینگ بدوێم، ده‌بێ بانگێشتنیان بکه‌م بۆ ماڵی خۆم، له‌ پێشدا چاییی و هه‌ڵوایان بۆ داده‌نێم،  سه‌باره‌ت به‌ که‌ش و هه‌وا و پێشبینی بۆ ساڵی داهاتووی به‌رهه‌مه‌کان له‌گه‌ڵیان بدوێم، دواتر سەبارەت بە بنه‌ماڵه‌که‌یان،  کوڕیان، کچیان و نه‌وه‌کانیان بدوێین. ده‌بێ نانی نیوه‌ڕۆیان بۆ ئاماده‌ بکه‌م، دوای نانخواردن دیسان چایی، دواتر ئه‌وان له‌سه‌ر بنه‌ماڵه‌که‌م پرسیارم لێ ده‌که‌ن و دوای هه‌موو ئه‌وانه‌ به‌ کاوه‌خۆ دێینه‌ سه‌ر کێشه‌که‌. بۆ ئه‌و کاره‌ پێویستیم به‌ رۆژێکی ته‌واو هه‌یه‌. به‌و هۆیه‌ی له‌ گونده‌که‌دا 100 بنه‌ماڵه‌ی تێدایه‌، ده‌بێ له‌گه‌ڵ 99 که‌سی بنه‌ماڵه‌کان بدوێم. ئه‌وه‌ش روونه‌ که‌ من ئه‌و کاره‌ 99 رۆژ به‌دوای یه‌کدا ناتوانم بکه‌م. من ئه‌وپه‌ڕه‌که‌ی حه‌وتووی جارێك ده‌توانم له‌گه‌ڵ به‌رپرسی بنه‌ماڵه‌یه‌ک بدوێم. که‌وابوو چونکه‌ ساڵ 52 حه‌وتووی زیاتر نییه‌، دوو ساڵ ده‌خاێینێ تا من له‌گه‌ڵ هه‌موو بنه‌ماڵه‌کان سه‌باره‌ت به‌و کێشه‌یه‌ بدوێم. به‌و جۆره‌ی من دراوسێکانم ده‌ناسم، زۆربه‌یان ئه‌و پێشنیاره‌یان پێ باش ده‌بێت چونکه‌ هه‌موویان حیسابکردنیان زۆر باشه‌. هه‌مووشیان بەڵێنی هاوکاریم ده‌ده‌نێ به‌و مه‌رجه‌ی ئه‌وانیتریش هاوکاریی بکه‌ن. که‌وابوو دوای دوو ساڵ ده‌بێ هه‌میسان له‌سه‌ڕراوه‌ ده‌ست به‌ بانگهێشتنیان بکه‌مه‌وه‌ و پێیان رابگه‌ێینم که‌ ئه‌وانیتریش هاوکاریی ده‌که‌ن. 

"ده‌ی باشه، به‌و حیسابه‌ی خۆتان دوای چوار ساڵ زۆربه‌یان ئاماده‌ی هاوکاریی ده‌بن و ده‌توانن ده‌ست به‌ کار بن و دوای ساڵێکیتر ره‌هه‌نده‌که‌ لێدراوه‌!‌" مه‌لا نه‌سره‌دین به‌ وه‌رزێره‌که‌ی گوت. 

"به‌ڵام کاره‌که‌ هه‌ر وا به‌ ساکاریی نییه‌." وه‌رزێره‌که‌ گوتی. "ئه‌گه‌ر ئه‌و ره‌هه‌نده‌ ته‌واو بێت، هه‌ر که‌س ده‌توانێ که‌ڵك له‌و ره‌هه‌نده‌ وه‌ربگرێ، جا چ هاوکاریی کردبێ، چ نا."   

"ئه‌وه‌ وایه‌ و زۆر راسته‌" مه‌لا گوتی. "ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بشتانه‌وێ کۆنتڕۆلی ئه‌و کاره‌ بکه‌ن، ناتوانن له‌ ڕۆژدا 24 کاتژمێر ئاگاتان له‌و ره‌هه‌نده‌ بێت." 

"زارت خۆش مه‌لا" وه‌رزێره‌که‌ گوتی. "به‌و هۆیه‌ی هه‌موو خه‌ڵکی ئه‌م گونده‌ زۆر باش ده‌توانن حیساب بکه‌ن، هه‌موویان پێشتر ئه‌و راستییه‌‌ ده‌زانن که‌ به‌ بی به‌شداریش ده‌توانن که‌ڵك له‌و ره‌هه‌نده‌ وه‌ربگرن."

"ئه‌وه‌ زۆر راسته‌." مه‌لا گوتی. 

"که‌وابوو، ئەگەر هه‌رکام له‌ ئێمه‌ حیسابی بکات، به‌و ئەنجامه‌ ده‌گات و‌ به‌ بیانووی جۆراوجۆر به‌شداری ئه‌و پڕۆژه‌یه‌ نا‌کات. جارێك ده‌ڵێن گوێدرێژه‌که‌مان نه‌خۆشه‌، جارێك ده‌ڵێن کوڕه‌که‌مان نه‌خۆش که‌وتووه‌. جارێك ده‌ڵێن کوڕه‌که‌ و که‌ره‌که‌ ده‌بی بچن بۆ شاری و دوکتور بێننه‌ سه‌ر مناڵه‌کان. به‌و هۆیه‌ی هه‌رکام له‌ ئێمه‌ زۆر باش ده‌توانن حیساب بکه‌ن، که‌س نه‌ کوڕ و نه‌ گوێدرێژ بۆ کار نانێرێت و ئه‌و کاره‌ش هه‌ر ده‌ستی پێ ناکرێت."

"ده‌بی دانی پێدابنێم که‌ ئه‌و بۆچوونه‌ی ئێوه‌ زۆر راسته‌" مه‌لا گوتی. 

"به‌ڵام من گوندێك له‌وپەڕی چیاکان ده‌ناسم که‌ هه‌ر وه‌ك ئێوه‌ ئه‌و کێشه‌یه‌یان بووه‌ و ئێستا نزیکه‌ی 20 ساڵه‌ ره‌هه‌ندیان لێ داوه‌. 

"به‌ڵێ، ره‌نگه‌ وابێ" وه‌رزێره‌که‌ گوتی، "به‌ڵام به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ده‌توانم بڵێم  ئه‌وان ناتوانن حیساب بکه‌ن!"

شه‌ڕی سه‌یر و سه‌مه‌ره‌

نووسه‌ر:  Martin Auer (مارتین ئاوه‌ر)

وه‌رگێران له‌ ئاڵمانییه‌وه‌: نادر فه‌تحی(شوانه‌)

   ئه‌و سەردەمانەی وا هەندێك جیاوازی له‌گه‌ڵ ئێستادا هه‌‌بوو، له‌سه‌ر پلانێتێکی بێگانه‌ دوو وڵات به‌ ناوی "ئێره"‌ و "ئه‌وێ" هه‌بوون. دیاره‌ وڵاتی‌ تریش وه‌ك "په‌نا ئه‌وێ" و "په‌نا ئێره‌" و "هۆئەوێ" و ... له‌ ده‌وروبه‌ریان بوون به‌ڵام لێره‌دا مه‌به‌ستی ئێمه‌ ته‌نیا وڵاتی "ئێره"‌ و "ئه‌وێ" یه‌. 

رۆژێکیان به‌رپرسی سوپایی وڵاتی "ئێره‌" قسه‌ی بۆ خه‌ڵکه‌که‌ی ده‌کرد و گوتی: "وڵاتی ئێمه‌ له‌ لایه‌ن وڵاتی "ئه‌وێ" وه‌ له‌ژێر گوشار دایه، ئه‌وان زۆرمان لێ ده‌که‌ن و سنووره‌که‌مان ده‌بەزێنن. رۆژ به‌ رۆژ سنووره‌که‌مان له‌ لایه‌ن ئه‌وانه‌وه‌ ته‌نگ و ته‌نگتر ده‌بێته‌وه‌!" 

"ئه‌وان هێنده‌ له‌ ئێمه‌ نزیك بوونه‌ته‌وه‌ و پاڵیان به‌ پاڵمانه‌وه‌ داوه‌ و گوشاریان بۆ هێناوین که‌ ته‌نانه‌ت رێگای هه‌ناسه‌کێشانمان بۆ نه‌ماوه‌." ئینجا به‌ ده‌نگێکی به‌رز نه‌ڕاندی. 

"وایان کردووه‌ که‌ ئێمه‌ ناتوانین خۆمان بجووڵێنینه‌وه‌. ئه‌وان هه‌وڵ ناده‌ن بڕێك لێمان بکشێنه‌وه‌ و که‌مێکمان جێگا بۆ بکه‌نه‌وه‌ که‌ به‌ ئازادی بتوانین ژیان بکه‌ین. به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌وان ئاماده‌ی  هاوکاری نه‌بن و ئازادیی ئێمه‌ بشێوێنن و گێره‌شێوێنی بکه‌ن،  ده‌بێ مه‌جبوور به‌ کشانه‌وه‌یان بکه‌ین!"

"ئێمه‌ خواز نین،  ئه‌گه‌ر به‌ ئێمه‌ بێت هه‌میشه‌ ئاشتتیمان گه‌ره‌که‌ و دژ به‌ ناکۆکین. به‌ڵام ئیتر ئه‌وه‌ له‌ ده‌ست ئێمه‌ چۆتە دەرێ و ئه‌گه‌ر ئه‌وان ئاماده‌ نه‌بن له‌ سنووره‌کانمان بکشێنه‌وه‌، مه‌جبوور به‌ شه‌ڕمان ده‌که‌ن. به‌ڵام ئێمه‌ نابێ بێڵین مه‌جبوور به‌ شه‌ڕمان که‌ن. نا ... نابێ بێڵین! ئێمه‌ نابێ ئیزن بده‌ین باشترین پیاو و کوڕه‌کانمان له‌و شه‌ڕه‌ سه‌پێنراوه‌ دا له‌ناو بچن،  ژنه‌کانمان بێوه‌ژن بکەونه‌وه‌ و مناڵه‌کانمان هه‌تیو. هه‌ر لەبەر ئەو هۆیانه‌، ‌ێپێویستە وڵاتی "ئه‌وێ" بێ هێز بکه‌ین و پێش ئه‌وه‌ی مه‌جبوور به‌ شه‌ڕێکی ناخوازمان بکه‌ن، هێرشیان بکه‌ینه‌ سه‌ر و له‌ ناویان به‌رین. 

به‌رپرسی نیزامی درێژه‌ به‌ گوتاره‌که‌ی دا و گوتی: "خه‌ڵکی خۆشه‌ویستی وڵاتی "ئێره‌"!  لەبەر ئەو هۆیانه‌ی باسم کردن ئه‌گه‌ر بمانه‌وێ له‌خۆمان به‌رگری بکه‌ین و بۆ ئاشتی وڵاتی خۆمان تێبکۆشین و مناڵه‌کانمان رزگار بکه‌ین، هیچ ئاڵترناتیوێکی ترمان نییه‌ جگه‌ له‌ شه‌ڕ دژ به‌ وڵاتی "ئه‌وێ".

خه‌ڵکی هه‌ژار و ترساوی وڵاتی "ئێره‌" له‌پێشدا به‌ په‌شۆکاوییه‌وه‌ سه‌یری یه‌کتریان کرد. دواتر هه‌موویان به‌ سه‌ر سووڕمانه‌وه‌ سه‌یری به‌رپرسه‌که‌یان کرد. پاشان دیتیان که‌ هێزی به‌رگری و سوپا به‌ تانگ و تۆپ و هه‌موو که‌ره‌سه‌کانی مودێڕنی شه‌ڕه‌وه‌ چه‌پڵه‌یان بۆ به‌رپرس لێده‌دا و ده‌یاننه‌ڕاند: "بژی سه‌رکرده‌ و به‌رپرسی نیزامیی وڵاتی ئێره‌!"  "نابوود بێ وڵاتی ئه‌وێ!"

به‌و جۆره‌ شه‌ڕ ده‌ستی پێکرد.

هه‌ر له‌ هه‌مان رۆژدا ئه‌ڕته‌شی وڵاتی "ئێره"‌ سنووره‌کانی وڵاتی "ئه‌وێ"ی به‌زاند. بارودۆخێکی سامناك و پڕمه‌ترسی پێکهات. تانگه‌کان وه‌ك هه‌ژدیهای پۆڵایی به‌ شه‌قامه‌کاندا خولار ببوونه‌وه‌ و هه‌رچی له‌سه‌ر رێگایان دا بوایه‌ خاپوور و له‌گه‌ڵ زه‌وی یه‌کسانیان ده‌کردن. له‌ لووله‌ی تۆپه‌کانیانه‌وه‌ چنگوڕکی مه‌رگ ده‌هاتنه‌ ده‌رێ و هه‌موو که‌س و شتێکیان ده‌توانده‌وه‌ و له‌ناویان ده‌برد. گازی کیمیایی و ژه‌هراوییان ده‌هاویشت و هه‌ناسه‌ی هه‌موو گیانله‌به‌رێکیان ده‌بڕی. هه‌رکام له‌و تانگانه‌ به‌ پانایی سه‌دان میتر مه‌رگیان له‌دوا خۆیان به‌جێ ده‌هێشت. له‌پێشیانه‌وه‌ لێره‌وارێکی سه‌وز و سروشتێکی جوان ده‌بینرا و له‌ دوایانه‌وه‌ و دوای تێپه‌ڕبوونیان زه‌ویه‌کی ویشك و سووتاو به‌جێ ده‌ما. 

ئه‌و جێگایانه‌ی فڕۆکه‌کانیان پێیدا هه‌ڵده‌فڕی، ئاسمان ڕه‌ش هه‌ڵده‌گه‌ڕا و ته‌نیا‌ شریخه‌ی ده‌نگه‌که‌ی هه‌موو گیانله‌به‌رانی ئازار ده‌دا. ئه‌و جێگایانه‌ی سێبه‌ری فڕۆکه‌که‌ی ده‌که‌وته‌ سه‌ر به‌ بۆمبا خاپوور و توونا ده‌کرا. له‌ مابه‌ین فڕۆکه‌ سامناکه‌کان له‌ ئاسمان و تانگه‌ ماڵوێرانکه‌ره‌کان له‌ زه‌وی، هێلی‌کوپتێر وه‌ك مێشووله‌ی چکووله‌ی ئازاردەر هه‌ڵده‌فڕین. سه‌ربازه‌کان به‌ که‌ل و په‌ل و جل و به‌رگی پۆڵاییه‌وه‌،  وه‌ك رۆبۆت وا بوون و ترسیان ده‌خسته‌ ناو خه‌ڵکی بێ په‌نای وڵاتی "ئه‌وێ". به‌ چه‌که‌ له‌یزه‌رییه‌که‌یان‌ هه‌موو شتێکیان توونا ده‌کرد و له‌ناو ده‌برد. به‌ڵام زۆر سه‌یر بوو له‌و ماوه‌یه‌دا جگه‌ له‌ خه‌ڵکی ئاسایی تووشی هیچ دوژمنێك نه‌هاتن!

رۆژی یه‌که‌م هێزی ئه‌ڕته‌ش ده‌ کیلۆمتر چووه‌ ناو وڵاتی پڕ له‌ ئاشتیی "ئه‌وێ"وه‌ و رۆژی دووهه‌م بیست کیلۆمتر. رۆژی سێهه‌م له‌ چۆمه‌ گه‌وره‌که‌ش تێپه‌ڕ بوون و هێشتا هه‌ر تووشی دوژمن نه‌هاتن. به‌ هه‌رلایه‌کدا ده‌ڕۆیشتن‌ تووشی گوند و شاری چۆڵکراو، زه‌وی و مه‌زرای کاول کراو، کارخانه‌ی چۆڵکراو و ئه‌نباری خاڵیکراو ده‌بوون.  

"من دڵنیام ئه‌وان خۆیان شاردۆته‌وه‌ و ده‌یانهه‌وێ له‌پڕێکدا و له‌ پشت سه‌رمانه‌وه‌ هێرشمان بکه‌نه‌‌ سه‌ر!" به‌ر پرس به‌ ده‌نگی به‌رزه‌وه‌ ده‌یگوت، "هه‌موو ماڵ و جێگاکانیان بپشکنن!"  

سه‌ربازه‌کان به‌ هەموو هێزیانه‌وه‌ ده‌گه‌ڕان و ماڵه‌کانیان ده‌دۆزی و ته‌نیا شتێکی ده‌یاندیته‌وه‌ بریتی بوون له‌: به‌رگی ناسنامه‌، کارتی ناسنامه‌، به‌رگی له‌ دایكبوون، گوزه‌رنامه‌، به‌رگه‌ی ده‌رزی لێدان و قه‌بزی ته‌له‌فوون و قه‌باڵه‌ی ماڵ و دووکان و... به‌ گشتی هه‌موو ئه‌و چه‌شن ئه‌وراقانه‌ی هه‌موو مرۆڤێکی ئاسایی له‌ماڵه‌وه‌ هه‌یانه‌. سه‌یر ئه‌وه‌ بوو که‌ ‌هه‌موو به‌رگه‌ی ناسنامه‌کان وێنه‌کانیان لێکرابۆوه‌ و دڕابوون. ئه‌و کاره‌ چ واتایه‌کی هه‌بوو، که‌س نه‌یده‌زانی.

گه‌وره‌ترین کێشه،‌ شه‌قامه‌کان و ڕێگاکان بوون. تابڵۆی ڕیگا نیشانده‌ره‌کان یا لێ کرابوونه‌وه‌، یا‌ پێچه‌وانه‌ کرابوونه‌وه‌ و یا شتی تریان له‌سه‌رنووسیبوون که‌ دۆزینه‌وه‌ی ڕێگایان له‌ سه‌ربازه‌کان زۆر دژوار کردبوو. په‌یتا په‌یتا رێگایان لێ ون ده‌بوو و نه‌یانده‌زانی له‌ کۆی و کام شه‌قام و شاری ئه‌و وڵاته‌ن.

ئه‌و بارودۆخه‌ ناله‌باره‌ به‌رپرسی مه‌جبوور کرد که‌ هه‌موو پسپۆڕان و زانایانی وڵاتی "ئێره‌"ی که‌ له‌ بواری جوغرافیا و رێگا کێشان و نه‌خشه‌ کێشاندا چالاك بوون، هێنایە ناو سوپا وداوای دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سەری لێکردن.

چوارمین رۆژی شه‌ڕ هێزی سوپای وڵاتی "ئێره‌" یه‌که‌مین دیلی له‌ خه‌ڵکی وڵاتی "ئه‌وێ" گرت. به‌ڵام ئه‌و که‌سه‌‌ سه‌رباز نه‌بوو به‌ڵکوو مرۆڤێکی ئاسایی بوو که‌ له‌ لێره‌واره‌کاندا خه‌ریکی کۆکردنه‌وه‌ی کارگ و خوارده‌مه‌نی و شتی تربوو. به‌رپرس ئه‌و مرۆڤه‌ی بۆ باس وخواست بانگ کردە لای خۆی. کابرای دیل گوتی: ناوی "وریا ئاشتیی" یه‌ و کاری کۆکردنه‌وه‌ی کارگه‌ له‌ لێره‌واره‌کاندا. ناسنامه‌ی پێ نه‌بوو و ده‌یگوت ونم کردووه‌. له‌ وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ دا که‌ هێزی سوپاکه‌یان له‌ کوێیه‌؟ گوتی" نازانم. 

رۆژانی دوایی سه‌ربازه‌کانی وڵاتی "ئێره‌" هه‌زاران دیلیان له‌ خه‌ڵکی ئاسایی وڵاتی "ئه‌وێ" گرت. هه‌موویان ناویان "وریا ئاشتیی" بوو و هیچکامیان ناسنامه‌یه‌ن پێ نه‌بوو و هیچکامیان نه‌یانده‌زانی سوپای وڵاته‌که‌یان له‌ کوێیه‌. به‌رپرس له‌ داخی ئه‌و خه‌ڵکه‌ خودای نه‌مابوو و زۆر تووڕه‌ بوو. 

دوای ماویه‌ك هێزی ئه‌ڕته‌شی وڵاتی "ئێره‌" یه‌ك له‌ شاره‌ گه‌وره‌کانی وڵاتی "ئه‌وێ"ی داگیر کرد. شارێکی شپرزه‌ و ئاڵۆز. هه‌موو تابڵۆی شه‌‌قامه‌کان لێ ببوونه‌وه‌. نه‌خشه‌ی شه‌قامه‌کانیان لێ کردبۆوه‌. سه‌رلێ شیواویه‌کی زۆر بۆ هێزه ‌داگیرکراوه‌کان پێك هاتبوو. هیچ شتێك له‌و شاره‌دا وه‌ك خۆی نه‌بوو. کاره‌با هه‌ڵبڕابوو، گازی سووته‌مه‌نی نه‌بوو، ته‌له‌فۆن نه‌بوو و... . 

به‌رپرس له‌و بارودۆخه‌ زۆر تووڕه‌ بوو. فەرمانی دایە سه‌ربازه‌کانی به‌ خه‌ڵکی ئه‌و شاره‌ ڕابگه‌ێینن که‌ ده‌ست له‌ مانگرتن هه‌ڵبگرن و به‌ په‌له‌ و هه‌رچی زووتر بچنه‌وه‌ سه‌ر کار و باری رۆژانه‌یان. 

سه‌ره‌ڕای ئه‌وی خه‌ڵکی ده‌چوونه‌وه‌ کارخانه‌کان و سه‌ر کاری رۆژانه‌یان، به‌ڵام به‌و حاڵه‌ش بارودۆخه‌که‌ هه‌ر وه‌ك خۆی مابوو و کار وباره‌که‌ په‌کی که‌وتبوو و هیچ کارێك به‌ڕێوه‌ نه‌ده‌چوو. کاتێکیش سه‌ربازه‌کان سه‌باره‌ت به‌ به‌ڕێوه‌نه‌چوونی کاره‌کان پرسیاریان له‌ خه‌ڵکه‌که‌ ده‌کرد، وه‌ڵامی جۆراوجۆریان ده‌داوه‌ وه‌ك: به‌رپرسی کارخانه‌که‌ لێره‌ نییه‌، ئه‌ندازیاره‌کان نه‌خۆشن و ...

به‌ڵام چلۆن ده‌کرا به‌رپرسی کارخانه‌که‌ بدۆزرێته‌وه،‌ کاتی هه‌موویان ناویان وه‌ك یه‌ك وابوو؟ 

به‌رپرسی وڵاتی "ئێره‌" رۆژ به‌ رۆژ توڕه‌تر ده‌بوو و ئه‌مجاره‌ به‌ توڕه‌ییه‌وه‌ ئه‌مری به‌ سه‌ربازه‌کان کرد:  "به‌ خه‌ڵکی رابگه‌ێینن هه‌رکه‌سانێک ناو و تایبه‌تمه‌ندیی راسته‌قینه‌ی خۆیان به‌ ئێمه‌ نه‌ڵێن، له‌ سێداره‌یان ده‌ده‌ین!"

خه‌ڵکه‌که‌ ئه‌مجار  به‌ جێی ناوی "ئاشتی" ناوێکیتریان له‌ خۆیان ده‌نا بۆ ئه‌وه‌ی له‌ سێداره‌ نه‌درێن و به‌مجۆره‌ش سه‌ربازه‌کان هیچ کارێکیان بۆ نه‌ده‌چووه‌ پێش! 

هه‌رچه‌ند ئه‌ڕته‌ش زیاتر ده‌چووه‌ ناو وڵاتی "ئه‌وێ"وه‌، به‌و ئه‌ندازه‌یه‌ش کێشه‌یان زیاتر ده‌بوو و هه‌مووشتێك ئاڵۆزتر ده‌بوو. به‌و هۆیه‌ی که‌س ئیتر وه‌ك جاران کاری نه‌ده‌کرد، ورده‌ ورده‌ خوارده‌مه‌نیش که‌متر و که‌متر ده‌بۆوه‌. بۆ ئه‌وه‌ی خوارده‌مه‌نی سه‌ربازه‌کان دابین بکرێت، ده‌بوو په‌یتا په‌یتا له‌ وڵاتی "ئێره‌"وه‌ خوارده‌مه‌نیان ‌هێنابایه‌. هیچ که‌س سه‌ربازه‌کانی ئازار نه‌ ده‌دا. سه‌ربازه‌کان له‌گه‌ڵ خه‌ڵکی ده‌دوان به‌ بێ ئه‌وه‌ی ترسێکیان لێیان هه‌بێ و یاخود به‌ دوژمنی خۆیان بزانن، به‌ بێ چه‌ك له‌ناو شاردا سه‌یرانیان ده‌کرد. ته‌نانه‌ت خه‌ڵکه‌که‌ خوارده‌مه‌نی خۆیان به‌ سه‌ربازه‌کان ده‌دا و شیرنیی و که‌یك و شتی تریان ده‌دانێ. به‌ پێچه‌وانه‌ش سه‌ربازه‌کان شته‌کان و خوارده‌مه‌نییه‌کانی خۆیان له‌گه‌ڵ خه‌ڵکیدا به‌ش ده‌کرد. 

کاتێك به‌رپرسی نیزامی وڵاتی "ئێره‌" له‌و هه‌ڵس و که‌وته‌ی سه‌ربازه‌کانی له‌گه‌ڵ خه‌ڵکی- که‌ ئەو به‌ دوژمنی خۆی ده‌زانین، ئاگادار بوو، فه‌رمانی به‌ سه‌ربازه‌کان دا به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك نابێ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ خه‌ڵکیدا بگرن و ده‌بێ له‌ جێگای دیاریکراوی خۆیاندا بمێننه‌وه‌. به‌ڵام ئه‌و بۆچوونه‌ی به‌رپرس به‌ دڵی سه‌ربازه‌کان نه‌بوو و زۆریان پێ ناخۆش بوو. 

دوای ماوه‌یه‌ك پێته‌ختی وڵاته‌که‌شیان که‌وته‌ ژێر فه‌رمانی وڵاتی "ئێره‌". ئه‌وێش هه‌ر وه‌ك هه‌موو به‌شه داگیرکراوه‌کانیتر وا بوو. نه‌ تابڵوی شه‌قامه‌کان مابوون و نه‌ نه‌خشه‌ی ناو شار، نه‌ ژماره‌ی ماڵ به‌ خانوه‌کانه‌وه‌ بوو و نه‌ ناوی که‌س له‌سه‌ر ده‌رگاکان‌. نه‌ به‌رپرسی شار مابوون نه‌ پۆلیس و نه‌ فەرمانبەر. هه‌موو ئیداره‌کان خاڵی بوون و هه‌موو ئه‌وراقی ناو ئیداره‌کان شاررابوونه‌وه‌ و ته‌نانه‌ت ده‌وڵه‌تیش ئیتر نه‌مابوو و که‌س نه‌یده‌زانی چییان لێ به‌سه‌ر هاتووه‌. 

به‌رپرسی وڵاتی "ئێره‌" هه‌میسان به‌ تووڕه‌ییه‌وه‌ فه‌رمانی دا  هه‌موو که‌س ده‌بێ بچێته‌وه‌ سه‌ر کار و ژیانی رۆژانه‌ی و هه‌ر که‌س له‌ماڵه‌وه‌ بمێنێته‌وه‌ ده‌بێ له‌ سێداره‌ بدرێت. به‌رپرس بۆخۆی سه‌ردانی ئیداره‌ی کاره‌بای کرد و ئه‌ندازیار و زانیاری ئه‌و بواره‌ی له‌ وڵاتی خۆیانه‌وه‌ هێنا.  کرێکاره‌کانی کارخانه‌ی کاره‌بای کۆ کرده‌وه‌ و پێی راگه‌یاندن که‌ له‌ دوو کاتژمێری داهاتوودا ده‌بێ به‌ هه‌رشێوه‌یه‌ك‌ بێت، کاره‌با وه‌کار بخه‌ن. ئه‌رکی سه‌ربازه‌کانیش ئه‌وه‌ بوو که‌ ئاگایان له‌ کرێکا‌ره‌کان بیت‌ نه‌کا به‌ قسه‌ی کارزانه‌کان نه‌که‌ن. له‌و هاتو چۆ و بێنه‌ و به‌رده‌یه‌ دا سه‌ری هه‌موویان وه‌ ئێش هاتبوو به‌ڵام له‌ کاره‌با هیچ خه‌به‌رێك نه‌بوو. 

به‌رپرس رووی کرده‌ کرێکاره‌کان و به‌ تووڕه‌ییه‌وه‌ گوتی: "ئه‌گه‌ر تا نیو کاتژمێری تر‌ کاره‌با وه‌ڕێ نه‌که‌وێ، فه‌رمان ده‌ده‌م هه‌مووتان له‌ سێداره‌ بده‌ن." 

دوای نیو کاتژمێر کاره‌با وه‌ڕێ که‌وت. به‌رپرس به‌ سه‌ربه‌رزییه‌وه‌ گوتی: "ده‌بینن؟ مرۆڤ ته‌نیا به‌ زۆر ده‌بێ له‌گه‌ڵ ئێوه‌ بدوێ، ئێوه‌ زمانی خۆش حاڵی نابن!" له‌ گه‌ڵ سه‌ربازه‌کانی وه‌ڕێ که‌وتن بۆ ئیداره‌کانی تر و تا به‌و شێوه‌یه‌ ئه‌وانیش مه‌جبوور به‌ کار بکه‌ن.

به‌ڵام رۆژی دوایی هه‌میسان کاره‌با په‌کی که‌وت و کاری نه‌کرد. به‌رپرس به‌ توڕه‌ییه‌وه‌ له‌گه‌ڵ سه‌ربازه‌کانی هێرشیان کرده‌ سه‌ر ئیداره‌ی کاره‌با بۆئه‌وه‌ی به‌ هه‌ڕه‌شەی کوشتن کارخانه‌که‌ وه‌کاربخه‌نه‌وه‌، به‌ڵام ئیداره‌ چووڵ ببو و که‌سی لێ نه‌بوو. به‌رپرس هێنده‌ تووڕه‌ ببوو که‌ فه‌رمانی دا سه‌ربازه‌کان بچنه‌ سه‌ر شه‌قامه‌کان و هه‌زار که‌س به‌ دیل بگرن و بۆ چاوترسێنی خه‌ڵکیی تیره‌بارانیان که‌ن. به‌ڵام هه‌ڵس و که‌وتی باش و سالمی مابه‌ین سه‌ربازه‌کان و خه‌ڵکیی له‌و ماوه‌یه‌دا و په‌یوه‌ندی دۆستانه‌یان له‌گه‌ڵ یه‌ك، بووه‌ هۆی ئه‌وی له‌باری ویژدانییه‌وه‌ هیچکام له‌ سه‌ربازه‌کان له‌ بارودۆخێکدا نه‌بوون که‌ به‌ ساکاری هه‌زار که‌س خه‌ڵکی بێ تاوان بکووژن و نه‌چوونه‌ ژێر باری ئه‌و فه‌رمانه‌ی به‌رپرس. 

به‌رپرس که‌ هه‌ستی به‌وه‌ کردبوو له‌ نێوان سه‌ربازه‌کان و خه‌ڵکییدا په‌یوه‌ندییه‌کی باش و دۆستانه‌هه‌یه‌، ئه‌مجار فه‌رمانی به‌ کۆماندۆ تایبه‌ته‌کان که‌ له‌و ماوه‌یه‌دا هه‌چ په‌یوه‌ندییه‌کیان له‌گه‌ڵ خه‌ڵکیدا نه‌بوو، دا که‌ ئه‌و فه‌رمانه‌ به‌ڕێوه‌ به‌رن. به‌ڵام چه‌ند له‌ ئه‌فسەره‌کان چوونه‌ بن گوی به‌رپرس و تێیان گه‌یاند ئه‌و کاره‌ کاردانه‌وه‌ی باشی له‌ نێو سه‌ربازه‌کاندا نابی چونکه‌ ئه‌وان هه‌ستیان به‌وه‌ کردووه‌ سه‌ربازه‌کان له‌و بارودۆخه‌ی ئێستایان زۆر ناڕازین و به‌و کاره‌ ره‌نگه‌ هێنده‌ی تریش ناڕازیتر بن. 

جه‌نابی به‌رپرس له‌ لایه‌ن سه‌رۆک کۆماری وڵاتی "ئێره‌"وه‌، برووسکه‌یه‌کی بۆ هات کە تێدا نووسرابوو: به‌رپرسی به‌ڕێز! له‌و ماوه‌یه‌دا ئێوه‌ سه‌لماندتان که‌ چالاکی و توانایی سه‌ربازیتان زۆر به‌ هێزه‌. ئێمه‌ پیرۆزباییتان لێ ده‌که‌ین بۆ ئه‌و هه‌موو سه‌رکه‌وتووییه‌. ئێستاش تکاتان لێ ده‌که‌ین بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ وڵاتی خۆمان و چاره‌نووسی ئه‌و شێت و خولیایانه‌ی وڵاتی "ئه‌وێ" به‌ خۆیان بسپێرن. مانه‌وه‌ و درێژه‌ی ئه‌و چالاکییانه‌ی ئێوه‌ له‌وێ بۆ ئێمه‌ زۆر گران ته‌واو ده‌بێ. ئێمه‌ ناتوانین ته‌واوی کات به‌ چه‌که‌وه‌ له‌سه‌ریان راوه‌ستین و مه‌جبوور به‌ کارکردنیان بکه‌ین. به‌و شێوه‌یه‌ی وا دەچێتە پێشێ، راگرتنی ئه‌و وڵاته‌ هیچ مانایه‌کی بۆ ئێمه‌ نییه‌. تکا ده‌که‌ین هه‌رچی زووتر بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ماڵێ. 

دوای ئه‌ برووسکه‌یه‌ به‌رپرس ئه‌ڕته‌شه‌که‌ی کۆ کرده‌وه‌ و تا ئه‌و جێگایه‌ی بۆیان هه‌ڵگیرا خوارده‌مه‌نی و شتی قیمه‌تییان له‌گه‌ڵ خۆیان هه‌ڵگرت و به‌ره‌و ماڵێ وه‌ڕێ که‌وتن. 

"به‌ڵام زۆر باشمان به‌و خوێڕیانه‌ نیشان دا!" به‌رپرس به‌ سه‌ربه‌رزی و لەخۆبایی بوونه‌وه‌  ‌به‌ سه‌ربازه‌کانی گوت. "ئه‌ی ئێستا ئیتر ئه‌و شێتانه‌ چۆن ده‌یانه‌وێ بژین؟ چۆن ده‌توانن دیاریی بکه‌ن کێ دوکتوره‌ و کێ ئه‌ندازیاره‌؟ کێ دارتاشه‌ و کێ به‌ننا؟ به‌ بێ ناسنامه‌ و گوزه‌رنامه‌ چۆن ده‌توانن دیاری بکه‌ن کێ چکاره‌یه‌؟ کێ خوێندەوار و کێ نەخوێندەوارە؟ به‌ بێ کاغه‌ز و قه‌باڵه‌ی موڵکی، کێ ده‌وڵه‌مه‌نده‌ و کێ فه‌قیرە؟ چۆن ده‌توانن بزانن کێ مۆڵەتی ترومبیل لێ خوڕینی هه‌یه‌ و کێ نا؟ 

به‌ڕاستی بارودۆخێکی سه‌یریان بۆخۆیان ساز کرد ئه‌و خوێڕیانه‌. بۆچی؟ ته‌نیا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مه‌جبوور به‌ شه‌ڕ له‌گه‌ڵ ئێمه‌ نه‌بن، ئه‌و خوێڕیانه‌!"

پاره‌

نووسه‌ر:  Martin Auer (مارتین ئاوه‌ر)

وه‌رگێران له‌ ئاڵمانییه‌وه‌: نادر فه‌تحی(شوانه‌

"ده‌ی باشه‌ ئه‌وه‌ چییه‌؟ گوتت ناوی چییه‌؟ پاره‌!" مام وسوو به‌ سه‌رسووڕماویه‌وه‌ پاره‌که‌ی له‌ده‌ستیدا هه‌ڵده‌سووڕاند. 

"ئه‌وه‌ شتێکە‌ لای خه‌ڵکانی تر زۆر پڕ بایه‌خه‌"، هاوڕێ کوڕه‌که‌ی مام وسوو به‌ بابی گوت. "کابرایه‌ک له‌ شار ده‌یگوت ئه‌گه‌ر مرۆڤ زۆر زۆری له‌و کاغه‌زانه‌ هه‌بێ، به‌ مرۆڤێکی زۆر ماقووڵ و ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌ناسرێ."

"قسه‌ی قۆڕ!" مام وسوو وه‌ڵامی داوه‌. "ئه‌گه‌ر مرۆڤ گامێش و مه‌ڕوماڵاتێکی زۆری هه‌بێ، یا زه‌ویه‌کی گه‌وره‌ی گه‌نم و گه‌نمه‌شامی هه‌بێ و خانووبه‌ره‌ و ژن و منداڵی هه‌بێ، ئه‌وکات ده‌ڵێن ده‌وڵه‌مه‌نده‌. باشبوونی ته‌پۆڵکێك کاغه‌زی بی سوود ده‌بێ له‌چیدا بێت؟ مرۆڤ ده‌توانێ کاغه‌ز بخوات؟ ده‌توانێ پاره‌ له‌به‌ر کات؟ ده‌توانێ تێیدا بژی؟"

"به‌ڵام ئه‌و کابرایه‌ له‌ شار ده‌یگوت مرۆڤ ده‌توانێ لەگەڵ‌ هه‌ر شتێكدا‌ پێیخۆش بێت  بیگۆڕێته‌وه‌. ده‌توانێ له‌گه‌ڵ ماڵ یاخود مانگا یا جل و به‌رگی جوان جوان بیانگۆڕێته‌وه‌."

"که‌ وابوو ئه‌و کاغه‌زه‌ شتێکی جادووییه‌؟"

"نا، مرۆڤ زۆر به‌ ساکاری ده‌توانێ له‌گه‌ڵ هه‌مووشتێك بیگۆڕێته‌وه‌. بۆ وێنه‌ ئه‌گه‌ر تۆ خانووبه‌ره‌یه‌کی جوان ببینی، ده‌توانی بڕێك له‌و کاغه‌زه‌ به‌ خاوه‌نه‌که‌ی بده‌ی و داوای لێ بکه‌ی ماڵه‌که‌یت بداتێ.  ئه‌گه‌ر خانووبه‌ره‌که‌ی نه‌دایه‌ی، بڕێك زیاتر له‌و کاغه‌زه‌ی ده‌ده‌یه‌ی هه‌تا رازی ده‌که‌ی و ماڵه‌که‌ی لێ وه‌رده‌گری. ئه‌و کابرایه‌ له‌ شار وای تێگه‌یاندم!"

"ده‌بی جادوویه‌کی زۆر به‌هێز بێ. بڵێی‌ ئه‌و سیحر و جادوه‌‌ نه‌‌بێته‌ هۆی ئه‌وی‌ خاوه‌نه‌کەی نه‌توانێت باش بیر بکاته‌وه؟"

"نا بابه‌، وا نییه، سیحر و جادوی چی‌! خاوه‌نه‌که‌ ده‌توانێ ئه‌و کاغه‌زه‌ هه‌میسان له‌گه‌ڵ شتیتر بگۆڕێته‌وه‌. ره‌نگه‌ پێی خۆشبێ له‌گه‌ڵ ترومبیلێک بیگۆڕێته‌وه‌، یا له‌گه‌ڵ خوارده‌مه‌نییه‌کی یه‌کجار زۆر و یا خانووبه‌ره‌یه‌کی تر. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر پێی خۆش بی له‌ جێگایه‌کی تر بژی، به‌و پاره‌یه‌ خانووبه‌ره‌یه‌ك له‌و جێگایه‌ی پێی خۆشه‌ ده‌کڕێ.  ئه‌و پاره‌یه‌ به‌ڕاستی شتێکی باشه‌، ده‌نا کێ ده‌توانی خانووبه‌ره‌که‌ی له‌گه‌ڵ خۆی بگێڕێ؟"

" دایده‌نێین ئه‌و خاوه‌نه‌ شێت بێ و ماڵه‌که‌ی خۆی به‌و کوته‌ کاغه‌زه‌ بگۆڕێته‌وه‌. به‌ڵام بڵێی ئه‌ویش شێتێکی تر بدۆزێته‌وه‌ که‌ خانووبه‌ره‌ی خۆی ‌ به‌و کاغه‌زه‌ بێ که‌ڵکه‌ بداتێ؟"

"بابه‌ گیان من نازانم. به‌ڵام ئه‌و کابرایه‌ له‌ شار ده‌یگوت هه‌موو که‌س نرخ و بایه‌خی ئه‌و کاغه‌زه‌ ده‌زانن و به‌وهۆیەوە‌ به‌ هه‌مووشتێکی ده‌گۆڕنه‌وه‌."

مام وسووی پیر سه‌ری خۆی ڕاوه‌شاند. "ئه‌و کابرایه‌ له‌ شار ... ئه‌و خۆی پاره‌که‌ی دایه‌ی؟"

"به‌ڵێ. ته‌نانه‌ت ئه‌و به‌ منی گوت کاتێك گەڕامەوە گونده‌که‌مان، ده‌بێ به‌ لاوە‌کانی گوند رابگه‌ێینم که‌ ده‌توانن له‌ شار له‌ کارخانه‌ی لۆکه‌ کار بکه‌ن و لەجیاتی هێزی کاره‌که‌یان له‌و کاغه‌زانه‌ وه‌ربگرن."

"که‌ وابوو ئه‌و ده‌یهه‌وێ لاوه‌کان لێره‌وه‌ به‌رێته‌ شار و له‌ کارخانه‌ کاری بۆ بکه‌ن و به‌ جێی هێزی کاره‌که‌یان پاره‌ وه‌رگرن؟"

"به‌ڵام کارخانه‌که‌ هی ئه‌و نییه‌. ئه‌ویش خۆی کار بۆ خاوه‌نی کارخانه‌که‌ ده‌کات. لاوه‌کان پاره‌ له‌ خاوه‌نه‌که‌ وه‌رده‌گرن."

"که‌ وابوو ئێوه‌ ده‌تانه‌وێ بۆ کاغه‌زێکی بێ که‌ڵك بچنه‌ شار و کار بکه‌ن؟ ئه‌دی کێ ئاگای له‌ مه‌ڕو ماڵاته‌که‌ ده‌بێ؟ کێ له‌سه‌ر مه‌زرا کار ده‌کا و گه‌نم و جۆ و گه‌نمه‌شامی به‌رهه‌م دێنێ؟"

"ئه‌و کابرایه‌ ده‌یگوت به‌و پاره‌یه‌ی له‌ خاوه‌نه‌که‌ وه‌ری ده‌گرین، ده‌توانین زیاتر له‌وه‌ی وا له‌سه‌ر مه‌زرا به‌رهه‌می دێنین، گه‌نم و جۆ و گه‌نمه‌شامی ‌بکڕین."

"ئه‌دی ئه‌گه‌ر درۆ بکات چی؟ چۆن ده‌توانن بزانن ئه‌و کاغه‌زه‌ نرخی چه‌نده‌یه‌؟" 

"راستیه‌که‌ی من نازانم بابه‌ گیان."

مام وسووی پیر دوای ماوه‌یه‌ك بیرلێ کردنه‌وه‌ گوتی: "کاتێك تۆ له‌گه‌ڵ که‌سێك مامەله‌ ده‌که‌ی، ده‌بی بزانی نرخی ئه‌و شته‌ی ده‌یفرۆشی چه‌نده‌یه‌ و نرخی ئه‌وشته‌ش وا له‌به‌رانبه‌ریدا وه‌ری ده‌گری، چه‌نده‌یه‌‌. تۆ خۆ ئه‌و که‌سانه‌ی له‌ لێره‌واره‌کانه‌وه‌ دێن و له‌گه‌ڵ ئێمه‌ مامله‌ ده‌که‌ن، ده‌ناسی. ئه‌وان گۆشتی ئیشك کراو و هه‌نگوین دێنن و له‌گه‌ڵ دانه‌وێڵه‌کانی ئێمه‌ ده‌یگۆڕنه‌وه‌. ئه‌گه‌ر ئێمه‌ له‌و گۆڕینه‌وه‌یه‌دا دانه‌وێڵه‌ی که‌میان بده‌ینێ، ده‌ڵێن: سه‌یر که‌، من کاتێکی زۆرم پیویسته‌ بۆ راوی ئاسکه‌ کێوی. ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئه‌ونده‌ که‌مم دانه‌وێڵه‌ بده‌نێ، ئه‌و هه‌موو کاته‌ی بۆ راوکردن پێویستمە، بە بێهوودە ده‌ڕوا و هیچ قازانجی بۆم نابێت؛ که‌وابوو باشتره‌ خۆم دانه‌وێڵه‌ بچێنم و به‌رهه‌می بێنم. 

ئه‌گه‌ر ئه‌وان دانه‌وێڵه‌ی زیاتریان له‌ من بوێ، ئه‌وکات من ده‌ڵێم: پیاوی باش، چاندن کارێکی یه‌کجار پڕ زه‌حمه‌ته‌. ده‌بی زه‌وی بکێڵی، ئاوی بده‌ی، ئاگات لێی بێ ئاژه‌ڵ نه‌یخۆن، لێی بکه‌یه‌وه‌ و ئینجا ئیشکیان که‌یه‌وه‌. جا ئه‌گه‌ر تۆ گۆشتی که‌مم بده‌یه‌ی، باشتره‌ خۆم بچمه‌ ڕاو و گۆشتی خۆم دابین بکه‌م!"

هاوڕێ به‌ پێکه‌نینه‌وه‌ گوتی: "به‌ڵێ ده‌زانم، سه‌یر کردنی مامله‌ی ئیوه‌ زۆر خۆشه‌. دایم خه‌ریکی چه‌نه‌ لێدانن."

"ڕاست وایه‌. کاتێك من ببینم ئه‌وان قه‌ڵه‌و بوون، لێم روونه‌ له‌و مامله‌یه‌دا دانه‌وێڵه‌ی زۆرم داونه‌تێ. به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئیمه‌ قه‌ڵه‌و بینه‌وه‌، بۆ ئه‌وان روون ده‌بێت که‌ له‌ مامله‌که‌دا زه‌ره‌ریان کردوه‌. مرۆڤ ده‌توانێ نرخی رۆژێك کارکردن له‌ لێره‌وار له‌گه‌ڵ رۆژێك کار له‌سه‌ر مه‌زرا  هه‌ڵسه‌نگێنێ. به‌ڵام پاره‌... من نازانم نرخ و بایه‌خی ئه‌و کاغه‌زه‌ چه‌نده‌یه‌. چۆن من بزانم یاخود مەزندەی بکەم له‌ چ ماوه‌یکدا چه‌ند وه‌رەق له‌و کاغه‌زه‌ دروست ده‌که‌ن؟"

"بابه‌ گیان ، من ئه‌و پرسیاره‌م له‌ کابرای شاری کرد. ئه‌و ده‌یگوت که‌ره‌سه‌ی دروستکردنی پاره‌ له‌ شار هه‌یه‌ و له‌ کاتژمێرێکدا هه‌زاران کاغه‌زی پاره‌ دروست ده‌کات."

"لەبەرئەوەی‌ له‌ ماوه‌یکی که‌مدا ئه‌و هه‌موو پارەیە‌ دروست ده‌که‌ن، ده‌بێ هیچ نرخێکیان نه‌بێت. ته‌نانه‌ت بایەخی ده‌نکه‌ نۆکێکیان نییه‌. گوێ بده‌ من کوڕی خۆم، مه‌چۆ بۆ شار و به‌ قسه‌ی وا هیچ و بێ بایه‌خ فریو مه‌خۆ! له‌سه‌ر زه‌وی خۆت کار بکه‌. خۆت و بنه‌ماڵه‌ی خۆتی پێ به‌خێو که‌. ئه‌رخه‌یان به‌ خوارده‌مه‌نیتان بە ڕادەی پێویست ده‌بێت. خۆت و منداڵت  له‌ ناو کۆمه‌ڵگادا سه‌ربه‌رز ده‌بن و خه‌ڵکیش رێزتان زیاتر لێ ده‌گرن." 

هاوڕێ گوتی : "باشه‌ بابه‌ گیان، دڵنیابه‌ من به‌ باشی بیری لێ ده‌که‌مه‌وه‌."

هاوڕێ چووه‌ لای دراوسێیەکیان و پاره‌که‌ی پێ نشاندا. "سه‌یری که‌، له‌ شاری به‌وه‌ ده‌ڵێن پاره‌. به‌ جێی ئه‌و پاره‌یه‌ چیم پێ ده‌ده‌ی؟"

دراوسێکه‌یان پێ که‌نی وگوتی: "لەجیاتی ئه‌وه‌؟ هیچ. ئه‌گه‌ر پێویستیم به‌ کاغه‌ز هه‌بێ گه‌ڵای دارێك لێ ده‌که‌مه‌وه‌ و کاره‌که‌می پێ جێ به‌ جێ ده‌که‌م‌. خۆت ده‌زانی مه‌به‌ستم چییه‌... وانییە؟"

هاوڕی چووه‌ لای دراوسێیەکی تریان: "برای به‌ڕێز، له‌ ماڵدا خوێ مان نه‌ماوه‌. ده‌توانی بڕێکم خوێ بده‌یه‌ی؟ لەجیاتی خوێ، ده‌توانی ئه‌و پاره‌یه‌م لێ وه‌ربگری."

جیرانه‌که‌ی گوتی: "برای خۆم، ئه‌گه‌ر پیویستیتان به‌ خوێ هه‌یه‌، به‌ چاوان هه‌ر چه‌ندێکتان ده‌وێ ده‌تانده‌مێ، هه‌رکات خوێ تان  کڕی ده‌توانن بۆمی بێننه‌وه‌. به‌ڵام من چی له‌و کوته‌ کاغه‌زه‌ بکه‌م؟"

"به‌ڵام له‌ شاری ده‌توانی به‌ شتێکیتری بگۆڕیه‌وه‌. به‌ بڕێك شه‌کر یا ده‌توانی پارچه‌ی پێ بکڕی."

"من شتێکی له‌و چه‌شنه‌م بیستوه‌، به‌ڵام راسته‌که‌یت ده‌وێ، بڕوام به‌وه‌ نییه‌. سه‌یر که‌، ئه‌گه‌ر من بزنێکم هه‌بی، ده‌زانم که‌ ده‌توانم به‌ شتێکیتری بگۆڕمه‌وه‌. چونکه‌ مرۆڤ پێویستی به‌ شیر، گۆشت، پێست و ... ە که‌ی هه‌یه‌، به‌ڵام کی زامنم دەکات  بتوانم که‌سێك بدۆزمه‌وه‌ پێویستی به‌و کوته‌ کاغه‌زه‌ بێ که‌ڵکه‌ هه‌بێت؟"

هاوڕێی کوڕی مام وسوو ته‌واوی گونده‌که‌ گه‌ڕا که‌سی نه‌دۆزییه‌وه‌ پاره‌که‌ی لێ وه‌ربگرێت  و هیچکام له‌ گه‌نجه‌کانیش ئاماده‌ی رۆیشتن و کارکردن له‌ شار نه‌بوون . ئه‌ویش بڕیاری دا نه‌چێت بۆ شار و له‌سه‌ر مه‌زرای خۆیان هه‌ر وه‌ك باب و باپیری کار بکات. ژن و منداڵه‌کانی سالم و زگ تێر ڕابگرێ و له‌ لایه‌ن خه‌ڵکییه‌وه‌ قه‌دری بگیرێت." 

له‌ شاری و له‌ په‌نا به‌نده‌ره‌کان، که‌شتی‌ گه‌وره له‌ هات و چۆ دابوون و شتومه‌که‌کان ئاڵوگۆڕ ده‌کران. به‌رپرسانی ئابووری له‌ دانیشتنێكدا له‌سه‌ر کێشه‌کانی ئابووری پرس و رایان ده‌کرد. یه‌ك له‌ به‌رپرسان گوتی: "ئێمه‌ کێشه‌یه‌کی گه‌وره‌مان له‌ وڵاتدا هه‌یه‌. بازرگانی له‌ وڵات به‌ شێوه‌ی پێویست هه‌ڵناسووڕێت. چونکه‌ ئێمه‌ بە ڕادەی پێویست کارگرمان بۆ کارکردن نییه‌."

"هۆی ئه‌و کێشه‌یه‌ چییه‌؟" وه‌زیری ئابووری پرسیاری کرد، "له‌ وڵاتی ئێمه‌دا ئه‌و هه‌موو مرۆڤه‌ هه‌ن و ده‌ژین، ئه‌دی ئه‌وانه‌ بەدرێژایی رۆژ چ ده‌که‌ن؟"

"وا دیاره‌ خه‌ڵک له‌ بارودۆخی خۆیان رازین و دەیانەوێت هه‌رکه‌س له‌سه‌ر مه‌زرای خۆی کار بکات و بڕێك گه‌نمه‌شامی و گه‌نم و جۆ به‌رهه‌م بێنێت و مه‌ڕوماڵاتیان هه‌بێ و پێی بژین." یه‌ك له‌ به‌رپرسان وه‌ڵامی وه‌زیری دایه‌وه‌. 

"به‌ڕاستی ئه‌و خه‌ڵکه‌ هیچ نین جگه‌ له‌ ته‌پۆڵکێك کارگی ته‌نبه‌ڵ. ئێمه‌ ده‌بی مه‌جبوور به‌ کارکردنیان بکه‌ین!"

"گه‌وره‌ترین کێشه‌ی خه‌ڵکی ئه‌وه‌یه‌ که‌ نایانهه‌وێ به‌ پاره‌ کار بکه‌ن."

"به‌ بڕوای ئێوه‌ بۆچی پاره‌یان پی باش نییه‌؟" 

"چونکه‌ هێشتا ئه‌وان پره‌نسیبی پاره‌ ناناسن. ئه‌وان پاره‌ به‌ کوته‌ کاغه‌زێکی بێ که‌ڵك ده‌ناسن."

"به‌ڕاستیش ناحه‌قیان نییه‌، شتێکی سه‌یره‌. جاری وایه‌ خۆشم بیری لی ده‌که‌مه‌وه‌ و دەڵێم‌ ئه‌وه‌ چلۆن به‌ڕێوه‌ ده‌چێت. من مەرجتان له‌گه‌ڵ ده‌به‌ستم که‌ هێشتا خه‌ڵکی هه‌ر به‌ مه‌ڕ و بزن و گا و دانه‌وێڵه‌ پێوانه‌ ده‌که‌ن!"

"ئه‌وه‌ راستە‌"، به‌رپرسی ئابووری گوتی.

"بۆیه‌‌ من حه‌قیان پێ ده‌ده‌م، چونکه‌  ئه‌وان بایەخی کاری خۆیان له‌ په‌یوه‌ندی مه‌روماڵات و دانه‌وێڵه‌دا ده‌زانن. مرۆڤ هه‌میشه‌ ده‌توانی که‌سێك بدۆزێته‌وه‌ ‌ پێویستی به‌و شتانه‌ هه‌بێت. ئه‌گه‌ریش که‌سیان نه‌دۆزییه‌وه‌ لای که‌م خۆیان ده‌توانن که‌ڵك له‌ به‌رهه‌مه‌کانیان وه‌ربگرن. به‌ڵام ئێمه‌ خۆ ناتوانین له‌ به‌رانبه‌ر کارکردنیاندا مانگا و دانه‌وێڵه‌یان بده‌ینێ. ئه‌و کاته‌ی له‌ زانستگه‌ ده‌رسم ده‌خوێند وته‌ی یه‌ك له‌ پرۆفسۆڕه‌کان هه‌ر له‌ گوێم دایه‌ که‌ ده‌یگوت: پاره‌ ده‌توانێ هه‌موو شتێك بێت به‌و مه‌رجه‌ی مرۆڤ باوه‌ڕی پێ بکا که‌ پاره‌،‌ پاره‌یه‌."

"ده‌ی باشه‌ چی ده‌توانین بکه‌ین که‌ ئه‌و خه‌ڵکه‌ باوه‌ڕ بێنن که‌ پاره‌، پاره‌یه‌؟"

وه‌زیری ئابووری له‌ به‌ر خۆیه‌وه‌ گوتی: "لاوه‌کان بۆ پاره‌ کار ناکه‌ن چونکه‌ وه‌رزێر به‌ پاره‌ هیچ شتێکیان ناده‌نێ. وه‌رزێره‌کان پاره‌ وه‌رناگرن، چونکه‌ کرێکار بۆ که‌ره‌سه‌کانیان پاره‌ وه‌رناگرن و هه‌ر وا درێژه‌ی ده‌بێ...

"که‌ وابوو پێویستیمان به‌ یاسایه‌ك هه‌یه‌ که‌ مه‌جبووریان بکات کاتی کڕین و فرۆشتن له‌ پاره‌ که‌ڵك وه‌ربگرن."

"ئه‌وه‌ هه‌ر به‌ قسه‌ خۆشه‌، ئه‌وان ده‌توانن شته‌کانیان بشارنه‌وه‌ و بڵێن هیچیان بۆ فرۆشتن نییه‌. ئێمه‌ خۆ ناتوانین ته‌واوی کات ئاگامان لێیان بێ. نا ... ئێمه‌ ده‌بی به‌ شێوه‌یه‌ك قانعیان بکه‌ین که‌ پێویستیان به‌ پاره‌ هه‌یه‌ و تێیان بگه‌ێینین که‌‌ وڵات و بارودۆخی ئابووری به‌ بی پاره‌ گەشە ناستێنێت."

"نابێ قانع کردنی ئه‌و خه‌ڵکه‌ کارێکی‌ هینده‌ دژواربێ ؟" یه‌ك له‌ به‌رپرسانیتر که‌ تا ئێستا فزه‌ی لە لێو‌ نه‌هاتبوو، گوتی.

وه‌زیر رووی تێکرد و به‌ نابه‌دڵییه‌وه‌ پرسیاری لێ کرد: "ده‌ی باشه‌ به‌ بۆچوونی جه‌نابتان ده‌بێ ئێمه‌ چ بکه‌ین؟"

"دیاره‌ ئیمه‌ ناتوانین مه‌جبووریان که‌ین پاره‌مان لێ وه‌رگرن، به‌ڵام به‌ بڕوای من ده‌توانین مه‌جبووریان بکه‌ین پاره‌مان بده‌نێ! ده‌کرێ به‌ پێی یاسایه‌ك مه‌جبووریان که‌ین باجی ساڵانه‌یان ته‌نیا به‌ پاره‌ به‌ ده‌وڵه‌ت بده‌ن. به‌و شێوه‌یه‌ هه‌موویان مه‌جبوور ده‌کرێن به‌ جۆرێك پاره‌ وه‌ده‌ست بێنن. که‌وابوو بۆ وه‌ده‌ستهینانی پاره‌ مه‌جبوور به‌ کارکردن ده‌کرێن. کێشه‌ی نه‌بوونی کریکاریش به‌و شێوه‌یه‌ چارەسەر‌ ده‌کرێت."

"به‌ڕاستی پلانێکی زۆر باشه‌." وه‌زیر فه‌رمووی. 

به‌و شێوه‌یه‌، لاوه‌کان بۆ دانی باج مه‌جبوورکران له‌ شاردا کار بکەن کران.

"هیچ خه‌م مه‌خۆ بابه‌ گیان"، هاوڕێ به‌ بابی گوت. "من خۆم پاره‌ی پێویست بۆ دانی باجی ساڵانه‌ی تۆ و دایکم و ژن و مناڵه‌کانم په‌یدا ده‌که‌م. ناهێڵم هیچ مه‌ترسییه‌ك بۆ بنه‌ماڵه‌ی ئێمه‌ بێتە پێشەوە." 

"دڵنیام وایه‌ و ئه‌رخه‌یانیشم ده‌توانی ئه‌و کاره‌ بکه‌ی، به‌ڵام زه‌وییه‌کانمان چییان لێ به‌سه‌ر دێت کاتێك ده‌ستی‌ به‌هێز‌ی لاوه‌کانی گوند ئیتر نه‌مێنێت؟ ئێمه‌ ئیتر هه‌رگیز ناتوانین خۆمان به‌خێو که‌ین. ئێمه‌ خوو به‌ پاره‌ ده‌گرین و داهاتوومان ده‌به‌سترێته‌وه‌ به‌وانەوە و ڕوونیش نییه‌ که‌ له‌ داهاتوو‌دا کاریان بۆمان ده‌بێت یان نا."

مام وسووی پیر باوه‌شی به‌ هاوڕێ داگرت. "هیوادارم که‌ هینده‌م ته‌مه‌ن بمێنی تا هاتنه‌وه‌ی لاوه‌کان، له‌ کارخانه‌ ببینمه‌وه‌. به‌ڵام ره‌نگه‌ باشتریش وا بێ که‌ بمرم و ئه‌و داهاتووه‌ تاریکه‌‌ به‌ چاو نه‌بینم. راسته‌که‌ی کاتێک ئه‌وانه‌ بۆ یه‌که‌م جار سه‌روگوێلاکیان په‌یدا بوو، گه‌ره‌کمان بوو دژیان بوه‌ستین. به‌ڵام داخه‌که‌م زۆر به‌ ساکاری به‌سه‌رماندا زاڵ بوون. هیچ شتێك ئیتر وه‌ك خۆی نامێنێ و هه‌مووشتێك ده‌گۆڕدرێت." 

لاوه‌کان بۆ کارکردن به‌ره‌و شار وه‌ڕێ که‌وتن.

چیرۆکی شایه‌کی زۆر دادپەروەر و باش

نووسه‌ر:  Martin Auer (مارتین ئاوه‌ر)

وه‌رگێران له‌ ئاڵمانییه‌وه‌: نادر فه‌تحی(شوانه‌)

   رۆژێ له‌ رۆژان شایه‌کی دادپەروەر و باش هه‌بوو که‌ وڵاته‌که‌ی زۆر به‌ باشی به‌ڕێوه‌ده‌برد. پاره‌ی باجی خه‌ڵکه‌که‌ی بۆ دروستکردنی قوتابخانه‌ و زانستگه‌ خه‌رج ده‌کرد و گه‌نجه‌کان هان ده‌دران هه‌موو کار و پیشه‌یەک به‌ باشی فێربن و قوتابییه‌ چالاکه‌کان له‌ زانستگه‌ خه‌ریکی خوێندنی بابەته‌‌ زانستییه‌کان بن. ده‌ستووری دروستکردنی نه‌خۆشخانه‌ی ده‌دا و بایه‌خێکی زۆری به‌ چالاك ڕاگرتنی دووکتوره‌کان له‌باری زانستیه‌وه‌ ده‌دا؛ په‌یتا په‌یتا بۆ ده‌وره‌ی فێربوونی ده‌ناردن تا به‌ زانستی نوێ ته‌یار بن و نه‌خۆشه‌کان باشتر چاره‌سه‌ر بکه‌ن. فه‌رمانی دروستکردنی هه‌رچی زۆرتری شه‌قام و ئوتوبانی ده‌دا بۆئه‌وه‌ی خوارده‌مه‌نی و به‌رهه‌می ناوچه‌ جۆراوجۆره‌کان به‌ گورجی و به‌ تازه‌یی بگاتە‌ ده‌ست خه‌ڵک. فەرمانی به‌ دادوه‌ره‌کان ده‌دا که‌ سه‌باره‌ت به‌ کێشه‌کانی خه‌ڵکی به‌ دادپه‌روه‌رییه‌وه‌ هه‌ڵس و که‌وت بکه‌ن. هیچکام له‌ فەرمانبەرانی ئیداره‌کان ئیزنی وه‌رگرتنی به‌رتیلیان له‌ خه‌ڵکی نه‌بوو. 

   هەموو هه‌وڵی شا ئه‌وه‌ بوو که‌ بارودۆخێك پێك بێنێ که‌ خه‌ڵکی وڵاته‌که‌ی له‌گه‌ڵ یه‌كتر له‌ ئاشتییدا بژین. به‌ مامۆستای قوتابخانه‌کانی راسپاردبوو که‌ مناڵان فیری ئاشتی و ئارامی و سه‌بووری و له‌خۆبوێری دەرحەق به‌ مرۆڤ بکه‌ن- جیاواز له‌ هه‌ر تایبه‌تمه‌ندییه‌كی وه‌ك:‌ ره‌نگی پێست، ئایین، زمان، فه‌رهه‌نگ و نه‌ته‌وه و ... که‌ هه‌یان بێت. 

   به‌ گشتیی شا مرۆڤێکی زۆر میهره‌بان، خوێن شیرین، رووح سووك، ئارام و زۆر ئاسایی بوو. ته‌نانه‌ت ئازاری به‌ مێشووله‌یه‌ك نه‌ده‌گه‌یاند. جل و به‌رگه‌کانی، خوارده‌مه‌نییه‌کانی هه‌ر وه‌ك هی خه‌ڵکی زۆر ئاسایی بوون. باجی خه‌ڵکی جگه‌ له‌بۆ کاری گشتی، بۆ دروستکردنی قه‌سر و قه‌ڵا و یاخود ئه‌سپ و ئۆتۆمۆبیلی زۆر گران به‌کار نه‌ده‌هێنا. ژن و دوو منداڵه‌کانی خۆی خۆش ده‌ویستن و کاتی نوستن چیرۆکی شه‌وی بۆ مناڵه‌کان ده‌خوێنده‌وه‌ تا خه‌ویان لێ بکه‌وێ. مه‌زنترین خۆشیی شا ئه‌وه‌ بوو که‌ له‌ پشت میزی کاره‌که‌ی کتێب بخوێنێته‌وه‌ و له‌سه‌ر هه‌واڵی رۆژانه‌ی وڵاته‌که‌ی لێکۆڵینه‌وه‌ بکات و پلان بۆ باشتر به‌ڕێوه‌بردنی کۆمه‌ڵگاکه‌ی دابڕێژێ. 

   شا مرۆڤێکی لوت له‌ حه‌وا نه‌بوو و زۆر به‌ روونی بیری ده‌کرده‌وه و کاتێك خۆی له‌گه‌ڵ وڵاته‌کانیتر هه‌ڵده‌سه‌نگاند، بۆی ده‌رده‌که‌وت که‌ به‌ ڕاشکاوی باشترین شا بوو که‌ هه‌موو نه‌ته‌وه‌یه‌ك ئاره‌زووی هه‌بوونی شایه‌کی وای ده‌کرد.‌ بەڵام له‌ کۆتاییدا، شا هاته‌ سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ که‌ هیچ که‌سێ له‌ وڵاته‌که‌یدا بۆی نه‌بوو داواخوازی شایه‌کی تربکات، جگه‌ له‌و که‌سانه‌ی که‌ نیه‌تێکی خراپیان هه‌بێ یاخود که‌سێكی خراپ بۆ ته‌نیا مه‌به‌ستی که‌سیی خۆی و گه‌یشتن به‌ مه‌قام و دروستکرنی قه‌سر و قه‌ڵا و کڕینی ئه‌سپ و ئۆتۆمۆبیلی گران بیهه‌وێ جێگای شا بگرێته‌وه‌. 

   به‌و هۆیه‌ شا به‌ سه‌رۆکی پۆلیسی راگه‌یاند که‌ ئاگادار بێ ئه‌گه‌ر که‌سێکی وایان پێ شك هات بۆ ئه‌وه‌ی نه‌توانێ هیچ زه‌ره‌رێك به‌ وڵاته‌که‌یان بگه‌ێێنێ، بیگرن و له‌ زیندانی قایم بکەن. 

   سه‌رۆکی پۆلیس هه‌ڤالێکی کۆنی شا بوو. هه‌ردووکیان پێکه‌وه‌ له‌ قوتابخانه‌یه‌ك ده‌رسیان خوێندبوو. له‌ زانستگاش هه‌ر پێکه‌وه‌ بوون. هه‌ر وه‌ك شا، سه‌رۆکی پۆلیسیش مرۆڤێکی رووح سووك و باش بوو و هه‌موو تایبه‌تمه‌ندییه‌ باشه‌کانی مرۆڤی تێدابوو. که‌سی ناخۆش نه‌ده‌ویست و به‌ چاوێك سه‌یری هه‌موو به‌شدارانی کۆمه‌ڵگای ده‌کرد- جیاواز له‌ ره‌نگ و نه‌ته‌وه‌ و زمان و بۆچوون. متمانه‌یه‌کی زۆری به‌ شا هه‌بوو و پێی خۆش نه‌بوو که‌ هیچ زه‌ره‌رێكی پێ بگات. به‌و هۆیه‌ به‌ پۆلیسه‌کانی گوت: "ئێمه‌ شایه‌کی زۆر رووح سووك و باشمان هه‌یه‌. خۆی به‌ قوتابخانه‌ و زانستگه‌کانه‌وه‌ ماندوو ده‌کات. نه‌خۆشخانه‌ و هه‌موو پێداویستییه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگا دابین ده‌کات. شه‌قام و ئۆتوبانمان بۆ دروست ده‌کات. جێگای یاری بۆ منداڵان و ... جا بۆ راگرتنی ئه‌و بارودۆخه‌ باشه‌ که‌ کۆمه‌ڵگای ئاوا له‌ ئاشتی و ئارامیدا ڕاگرتووه‌، چاوتان بکه‌نه‌وه‌ و ئاگادار بن ئه‌گه‌ر که‌سێکی واتان پێ شك هات‌ بیهه‌وێ زیان به‌ شا و له‌ ئەنجامدا به‌ کۆمه‌ڵگا بگه‌ێینێ، بێ وچان بیگرن و له‌ زیندانی بخه‌ن. 

   پۆلیسه‌کانیش هه‌ر وه‌ك سه‌رۆکه‌که‌یان مرۆڤی زۆر باش بوون و تایبه‌تمه‌ندیی باشی مرۆڤیان تێدا بوو که‌ یه‌ك له‌و تایبه‌تمه‌ندییانه‌، گوێڕاگری و سه‌ردانه‌واندن له‌ به‌رانبه‌ر یاسا و شا و سه‌رۆکه‌که‌یان بوو. جا لەبەرئه‌و هۆیه‌ چاوه‌دێرییان ده‌کرد ئه‌گه‌ر که‌سێك دژ به‌ شا بجووڵێته‌وه‌ بیگرن. کاتێك له‌ که‌سێکیان ده‌بیست دەیگوت "ئه‌و نه‌خۆشخانه‌یه‌ی دروستیان کردوه‌ شتێکی زۆر باشه‌ به‌ڵام ئه‌گه‌ر گه‌وره‌تربایه‌ باشتر ده‌بوو!"، یا که‌سێکیتر دەیگوت: "بۆچی له‌ قوتابخانه‌ ته‌نیا له‌سه‌ر مێژووی وڵاتی خۆمان شت فێر ده‌بین و زانیاریی له‌سه‌ر مێژووی وڵاته‌کانی تر زۆر که‌م ته‌رخان کراون؟"، ئه‌و کات پۆلیسه‌کان گومانیان لێ دەکردن و بە بیانووی دژایه‌تی و لابردنی شاوە یا  دەیانخستنە ‌ژێر چاوه‌دێریی یا ده‌یانگرتن و له‌ زیندانیان ده‌خستن.

   دوای ماوه‌یه‌ک تاقمێك خه‌ڵک که‌ نگرانی ئه‌و بارودۆخه‌ نوێیه‌ بوون هه‌وڵیان دا زۆر به‌ جیددی ره‌خنه‌ له‌ ده‌وڵه‌ت بگرن و پێش به‌و گرتن و له‌ زیندان خستنانه‌ بگرن. به‌ڵام نەک هەر ده‌ستکه‌وتێکیان نەبوو، به‌ڵکوو پۆلیس ره‌فتارێکی زۆر خراپتریان لەگەڵ کردن و خرانه‌ ناو زیندان و چاڵه‌ ڕه‌شه‌کانی تایبه‌تی و دادگایی کردنه‌کانیان به‌ دزیه‌وه‌ و به‌بێ ئه‌وه‌ی بڵاو بێته‌وه‌، به‌ڕێوه‌ده‌چوو و وه‌ك دوژمنی ژماره‌ یه‌ك سه‌یریان ده‌کردن. بڵاو نه‌کردنه‌وه‌ی محاکمه‌کانیان بۆ ئه‌وه‌ بوو که‌ خه‌ڵکی ئاسایی نه‌زانن که‌ له‌ وڵاتدا که‌سانێكیش هه‌ن رخنه‌ له‌ ده‌وڵه‌ت ده‌گرن. 

   خزم و که‌س و کار و دۆستانی ئه‌و که‌سانه‌ی له‌ زیندانه‌کاندا بوون هه‌رگیز دانه‌ده‌که‌وتن و په‌یتا په‌یتا پرسیاریان سه‌باره‌ت به‌ مرۆڤه‌ دەس بەسەرکراوەکان ده‌کرد و ره‌خنه‌یان له‌ پۆلیسه‌کان ده‌گرت. ئه‌وه خۆی‌ بووه‌ هۆی سه‌پاندنی یاسایه‌کی تازه‌ له‌ لایه‌ن شاوه‌ به‌سه‌ر خه‌ڵکیدا که‌: "هیچ که‌س ئیزنی نییه‌ ره‌خنه‌ له‌ پۆلیس بگرێ". رۆژنامه‌کان ئیزنیان نه‌بوو له‌سه‌ر گیراوه‌کان بنووسن. 

   به‌ دوای ئه‌و گیران و زیندانیکردنانه‌ و هاتنه‌ گۆڕێی ئه‌و بارودۆخه‌ نوێیه‌، له‌ناو خه‌ڵکیدا دوو بۆچوون هه‌بوون. تاقمێك ده‌یانگوت: "ئه‌وه‌ مافی پۆلیسه‌کانه‌ بۆ پارێزگاریکردن له‌ شا که‌ شایه‌کی زۆر باشه‌، سه‌باره‌ت به‌و که‌سانه‌ی که‌ دژ به‌ شا ده‌جووڵێنه‌وه‌، هه‌ڵس و که‌وتی وا بکەن". بڕێکیشیان ده‌یانگوت: " ئه‌وه‌ کارێکی دوور له‌ مرۆڤایه‌تییه‌ که‌ خه‌ڵکی بێ تاوان له‌ زیندان و چاڵ بئاخنرێن ته‌نیا به‌هۆی رخنه‌گرتن له‌ کاروباری ده‌وڵه‌ت و ئیزنی محاکەمه‌کردنیشیان پێ نه‌درێت. ئه‌وان ره‌خنه‌یان له‌وه‌ش دەگرت که‌ شا باجی خه‌ڵکی زیاتر بۆ پۆلیسه‌کان ته‌رخان ده‌کات هه‌تا بۆ دروستکردنی قوتابخانه‌ و نه‌خۆشخانه‌ و شه‌قامه‌کان."  ته‌نانه‌ت تاقمێك له‌ خه‌ڵکی هاتبوونه‌ سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ که‌ ده‌بی شا بگۆڕدرێت و یه‌کیتر بێته‌ جێی. کاتێك چه‌ند که‌سێك له‌و خه‌ڵکه‌ی‌ باوه‌ڕیان به‌ لابردنی شا هه‌بوو گیران، سه‌رۆکی پۆلیس مه‌ترسی لێ په‌یدا بوو و ئه‌و که‌سانه‌ی هێنده‌ به‌ مه‌ترسیدار دا‌نا که‌ مانەوەیانی به‌ باش نه‌ده‌زانی و له‌ڕووی متمانه‌پێکردن و خۆشه‌ویستی شاوە، پێشنیاری به‌ شا کرد که‌ باشتر وایه‌ ئه‌و که‌سانه‌ له‌ ژیاندا نه‌مێنن‌. 

   ئه‌گه‌رچی سه‌رۆکی پۆلیس خوێنڕشتنی به‌ باش نه‌ده‌زانی، بەڵام بۆ پارێزگاری و ڕاگرتنی شا، ده‌ستووری کوشتنی ئه‌و که‌سانه‌ی دا و ئه‌و بڕیاره‌ له‌ لایه‌ن پۆلیسه‌کانه‌وه‌ که‌ متمانه‌یه‌کی زۆریان به‌ سه‌رۆکه‌که‌یان هه‌بوو و ته‌نیا ئه‌رکی خۆیان به‌ جێ ده‌هێنا، به‌ڕێوه‌چوو. 

   ره‌نگه‌ هه‌موو که‌س بتوانێ لێره‌دا حه‌دس لێ بدا، دواتر چ ده‌قه‌ومێ. حه‌دسه‌که‌تان ته‌واو وایه‌، سه‌رۆکی پۆلیس له‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ بوو که‌ دار و ده‌سته‌ و هاو فیکره‌کانی ئه‌و که‌سانه‌ بۆ رێك خستنی دژایه‌تییه‌که‌یان سه‌باره‌ت به‌ شا خۆیان له‌ وڵاته‌کانی ده‌وروبه‌ر و دراوسێ شاردۆته‌وه‌ و له‌وێوه‌ هێزێكی سوپایی پێك دێنن و بۆ‌ کێشانی پلانی رووخانی ده‌وڵه‌ت، ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌. به‌و هۆیه‌ زۆربه‌ی ماڵیاتی وڵات بو به‌هێزکردنی هێزی سوپایی و سیخۆر بۆ سیخۆریی له‌ وڵاته‌ دراوسێکان ته‌رخان کرا. دیاره‌ وڵاته‌ دراوسێکانیش له‌و بارودۆخه‌ نیگه‌ران بوون و بۆ پارێزگاری له‌ وڵاته‌که‌یان ئه‌وانیش خۆیان به‌ چه‌کی‌ مودێڕنی رۆژ ته‌یار کرد. 

   رۆژێك له‌ رۆژان شای دادپەروەر کە بۆ راگرتنی خۆی له‌سه‌ر کار، هیچ رێگایه‌کیتری بۆ نه‌مابووه‌ و ناچار بوو هێرش به‌رێته‌ سه‌ر وڵاته‌ دراوسێکان. سه‌رۆکی پۆلیسیش که‌ ئاوا مرۆڤێکی دژ به‌ خوێنڕێژی و توندوتیژی بوو هیچ رێگایه‌کیتری بۆ نه‌ماوه‌ جگه‌ له‌ ناردنی پۆلیسه‌کان و هێزی سوپایی بۆ ناو شه‌ڕ. هه‌موو ئه‌و گه‌نجانه‌ی که‌ له‌ منداڵییه‌وه‌ فێر کرابوون سه‌باره‌ت به‌ بۆچوونه‌کانیتر سه‌بوور بن و تۆله‌رانسیان هه‌بێ، هیچ رێگایه‌كیان بۆ نه‌ماوه‌ جگه‌ له‌ به‌شداریکردن له‌ شه‌ڕ.

ته‌واو